Elhuyar Zientzia (science)

Denboraldi honetako azken tartetxoa Txoni Matxain EHUko eta DIPCko kimikariarekin egin dugu. Eta bitxikeria batzuei buruz hitz egin dugu. Batetik, zientzian gaizki jarritako izenei buruz. Eta bestetik, teoria oker erakargarriei buruz. 

Direct download: NFXXVIII-43c.mp3
Category:science -- posted at: 7:09am EDT

Euskalmetek meteorologia eta klimari buruzko podcast bat jarri du martxan, Troposfera izenekoa. Onintze Salazar meteorologoak aurkeztu digu gurean. 

Direct download: NFXXVIII-43b.mp3
Category:science -- posted at: 7:08am EDT

Newcastlen, Ingalaterran, gonbidatu gaituzte CERU erakundearen kongresu batera. Zientzia hizkuntza minoritarioetan egiteari buruzko mahai-inguru batean hartu dugu parte, eta jende askorekin hitz egiteko aukera izan genuen, Irene Etxeberria CERUko presidente ohiarekin adibidez. 

Direct download: NFXXVIII-43a.mp3
Category:science -- posted at: 7:06am EDT

XXVIII. denboraldiaren 43. saioa: CERU eta Newcastle, Troposfera eta bitxikeriak. 

Direct download: NFXXVIII-43.mp3
Category:science -- posted at: 7:03am EDT

Hostoen arteko Melodietan, 1970ko hamarkadaren bukaerara goaz. Petrolioaren krisia urte batzuk lehenago izan zen, baina Britainia Handian petrolioa Itsas hondotik ateratzeko beharra aipatzen zen, ustez, ordezko bide bakarra energia nuklearra zelakoan. Ipar Itsasoko petrolio-ustiaketa justifikatu nahi zuten. 1979an, Jethro Tull taldeak North Sea Oil kanta argitaratu zuen egoera hori salatzeko. 

Direct download: EKOIV-43m.mp3
Category:science -- posted at: 6:49am EDT

Zuriketa berdeaz hitz egin dugu Judit Gartzia Ekolurrako presidentearekin. Ingurumenaren aldeko lana marketinean erabiltzea da, norberaren irudia zuritzeko, baina bestelako ezer egin gabe ingurumenaren alde. 

Direct download: EKOIV-43a.mp3
Category:science -- posted at: 6:45am EDT

IV. denboraldiaren 43. saioa: Zuriketa berdea eta North Sea Oil

Direct download: EKOIV-43.mp3
Category:science -- posted at: 6:42am EDT

Agatha Christieren azken pozoia errizina da. Eleberri batean erabili ordez, ipuin batean erabili zuen, The House of the Lurking Death ipuinean (La muerte al acecho), Partners in Crime ipuin-bilduman, Matrimonio de Sabuesos. Pozoi honen erabilera duen ezaugarri deigarriena da Christiek aurreratu zela denboran, ipuina idatzi zuen garaian ez baitzen jakina errizina nolako pozoia zen. Mentxu Aiertzak kontatu digu istorioa. 

Direct download: NFXXVIII-42b.mp3
Category:science -- posted at: 5:14am EDT

POLYMAT ikerketa zentroak 25 urte bete ditu, eta ospakizunetan dago. 25 urte polimeroen oinarrizko ikerketan eta industriarekin batera lan egiten gai berean. 

Direct download: NFXXVIII-42a.mp3
Category:science -- posted at: 5:10am EDT

XXVIII. denboraldiaren 42. saioa: Agatha Christie eta errizina. 

Direct download: NFXXVIII-42.mp3
Category:science -- posted at: 5:08am EDT

Hostoen arteko melodietan, Fleetwood Mac rock-talde klasikoa izan dugu gurean. 1973an The City kanta argitaratu zuten; protagonistak hiritik alde egin behar du, eta perspektiba horretatik begiratzen dio hiriari. Ez da inoiz bueltatuko. 

Direct download: EKOIV-42m.mp3
Category:science -- posted at: 6:33am EDT

Landareak komunikatzen dira. Batzuetan, haien artean. Batzuetan, animaliekin edo beste bizidun batzuekin. Irati Diez Virtok komunikazio sistema horiei buruz hitz egin digu. Akazien adibide ezagunetatik hasita, beste komunikazio-mota batzuetara. 

Direct download: EKOIV-42a.mp3
Category:science -- posted at: 6:31am EDT

Direct download: OlatzOVEkinean.mp3
Category:science -- posted at: 4:33am EDT

IV. denboraldiaren 42. saioa: Fleetwood Mac eta landareen komunikazioa. 

Direct download: EKOIV-42.mp3
Category:science -- posted at: 6:10am EDT

Direct download: UnaArregiLeon.mp3
Category:science -- posted at: 4:35am EDT

EHUko kimikari batekin izan gara, Haritz Sardon. Ikerketa-ibilbide luzea egin du, eta gaur egun laborategi bat zuzentzen du Donostian. Esparru askotan izan da ikertzaile, baina haren ibilbide profesionalaren zati oparoena polimeroen kimikan izan da, besteak beste, plastikoen industria jasangarri bilakatzeko ahaleginetan. 

Direct download: NFXXVIII-41b.mp3
Category:science -- posted at: 4:10am EDT

Neandertal oso zahar baten hezurrak topatu dituzte Karrantzako El Polvorín aztarnategiko Leize batean. Itxuraz, 150.000 urte edo gehiago dituzten aztarnak dira, 18 giza hezur, eta litekeena da emakume batena izatea. Andere izena jarri diote. Asier Gómez-Olivencia EHUko paleontologoa da aurkikuntza egin duen taldearen burua. Gaur, gurekin izan da.  

Direct download: NFXXVIII-41a.mp3
Category:science -- posted at: 4:02am EDT

XXVIII. denborldiaren 41. saioa: neadertal zaharrena Bizkaian eta Haritz Sardon. 

Direct download: NFXXVIII-41.mp3
Category:science -- posted at: 3:59am EDT

1978an, Rush taldeak The Trees abestia argitaratu zuen. Hostoen arteko melodietan, kanta hori ekarri dugu kontatzen duen istorioarengatik. Astigar baten eta haritz baten arteko lehiaz hitz egiten du argia lortzeko, baina azkenean aizkora da benetako lehiakidea. 

Direct download: EKOIV-41m.mp3
Category:science -- posted at: 6:05am EDT

Don Bosko institutuan hidrogenozko auto elektriko bat prestatu dute Euskelek lehiaketan parte hartzeko. Egoitz Odriozola irakaslea izan da gurekin azaltzeko nola inplikatzen den lanbide heziketa lan horretan, eta hidrogenozko auto elektrikoen panoramari gainbegirada emateko. 

Direct download: EKOIV-41a.mp3
Category:science -- posted at: 3:22am EDT

IV. denboraldiaren 41. saioa: Hidrogenozko auto elektrikoa. 

Direct download: EKOIV-41.mp3
Category:science -- posted at: 3:20am EDT

Elhuyar aldizkariaren ekaineko zenbakia kalean da. Zenbaki berriari buruz Ana Galarraga kozuzendaiak hitz egin digu; besteak beste, Ekinean atalaren 10. urteurrena aipatu du. Gainera, Inhar Lopez naturako argazkilaria izan dugu gurekin, aldizkariak haren argazki batzuk erakusten dituelako.  

Direct download: NFXXVIII-40b.mp3
Category:science -- posted at: 5:01am EDT

Lide Arana gurekin izan da bala magikoaren ideiaz hitz egiten, alegia, bakterio jakin baten kontra espezifikoki erasoa egiten duen antibiotiko baten ideia. Duela astebete lolamizina antibiotikoari buruz hitz egin genuen, eta albiste hori berreskuratu dugu 100 urte dituen ideia hau gogoratzeko. Ideia eta gaur egun praktikan erabiltzen den metodologia da. 

Direct download: NFXXVIII-40a.mp3
Category:science -- posted at: 4:38am EDT

XXVIII. denboraldiaren 40. saioa: ON-Zientziako irabazleak, antibiotikoen sekretuak Lide Aranarekin eta Elhuyar aldizkaria eta Inhar Lopezen argazkiak. 

Direct download: NFXXVIII-40.mp3
Category:science -- posted at: 4:10am EDT

Edvard Grieg konpositore erromantikoaren obrarik ezagunena ekarri dugu Hostoen Arteko Melodietara. Berez, bi suitek osatzen dute obra hori. Horietako batean, ekaitz musikal bat dago.  

Direct download: EKOIV-40m.mp3
Category:science -- posted at: 9:13am EDT

EHUko Arantza Aldezabal Roteta ikertzailearekin izan gara; belardietako biodibertsitatea ikertzen du. Berak kontatu digu Europak legez babestu dituela belardiak, eta azaldu digu nola. Gainera, haren ikerketa ezagutu dugu.  Habitat konplexuak dira belardiak eta ez oso ezagunak, nahiz eta beste habitatetan ere eragiten duten. 

Direct download: EKOIV-40a.mp3
Category:science -- posted at: 9:09am EDT

IV. denboraldiaren 40. saioa: Belardien babesa eta Peer Gynt. 

Direct download: EKOIV-40.mp3
Category:science -- posted at: 7:05am EDT

CFM zentroko Idoia Mujikak koordinatzen du FOTCIENCIA20 erakuketaren bisita Donostira. Zientziako argazkien lehiaketa batetik sortutakoerakusketa bat da, eta Tabakalerako eraikinean erakusgai dago, ekainaren 23ra arte. 

Direct download: NFXXVIII-39c.mp3
Category:science -- posted at: 9:22am EDT

Amazabal Institutuko bi ikaslek, Isabela Apezetxeak eta Izadi Baldak, zigarroen hondakinen kutsadurari buruzko ikerketa bat egin dute aurtengo Zientzia Azokarako, eta bigarren saria eskuratu dute. Haien proiektuaz hitz egin digute, eta ikasturte osoan zeharreko lanari buruz ere bai, Ainhoa Illarramendi irakaslearekin batera. 

Direct download: NFXXVIII-39b.mp3
Category:science -- posted at: 9:19am EDT

Bakterio gram-negatiboekin funtzionatzen duen antibiotiko berria ari dira saguetan probatzen, eta emaitza onak ematen ditu oraingoz. Emaitza onak, gainera, erresistentzia garatzen duten bakterio-kolonietan ere bai. 

Direct download: NFXXVIII-39a.mp3
Category:science -- posted at: 9:16am EDT

XXVIII. denboraldiaren 39. saioa: Zigarroaren hondakinen kutsaketa eta FOTCIENCIA20 erakusketa. 

Direct download: NFXXVIII-39.mp3
Category:science -- posted at: 9:13am EDT

Hostoen Arteko melodietan Luar Na Lubre taldea ekarri dugu. O Son Do Ar. Airearen soinua. Mike Oldfield-ek kanta horren bertsio bat egin zuen eta Eguzkiari egin zion erreferentzia. Gaurko saioan Eguzkiaz hitz egiten ari garenez, hori nahi genuen, baina jatorrizko kanta nahi genuen, ordea, eta Luar Na Lubrek airea aipatzen zuen izenburuan. Bitxia. 

Direct download: EKOIV-39m.mp3
Category:science -- posted at: 7:56am EDT

Aranzadiko Astronomia Saileko Virginia Garcia Pena izan da gurekin aurora borealei buruz hitz egiten. Eguzkiaren jardueraz ere aritu da.  Oso zaila da hemen Euskal Herria dagoen latitude honetan aurora borealak ikustea; 100 urtean behin gertatzen den zerbait da, eta 2024ko maiatzean tokatu da. beharbada ez da ikuskizun hori errepikatuko urte honetan, nahiz eta Eguzkiaren jarduera txikia ez izan. 

Direct download: EKOIV-39a.mp3
Category:science -- posted at: 7:51am EDT

IV. denboraldiaren 39. saioa: Aurorak, eguzkiaren jarduera eta Luar Na Lubre. 

Direct download: EKOIV-39.mp3
Category:science -- posted at: 7:46am EDT

Zabalik dago CAF-Elhuyar sariketan lanak entregatzeko epea. Euskarazko zientziaren dibulgazioaren sariketa aurten urte naturalarekin batera ospatuko da; udazkenean izango da sari-banaketa, eta orain dago aukera aurtengo edizioan parte hartzeko lanak entregatzeko. Garazi Andonegi koordinatzailea izan da gurekin. 

Direct download: NFXXVIII-38c.mp3
Category:science -- posted at: 2:19am EDT

Aitana Lertxundik, EHUko ikertzaileak, urteak eman ditu airearen kalitatearen ondorioak ikertzen. Oso iraupen luzeko ikerketetan hartu izan du parte, INMA proiektuan adibidez, eta orain beste proiektu batean hasi da, PARC-Euskadi proiektuan, Europako proiektu zabal bateko hemengo adarra. Lertxundiren lana ezagutu dugu, eta bide batez, bolondresen parte hartzeko deia zabaldu dugu gure saioan. 

Direct download: NFXXVIII-38b.mp3
Category:science -- posted at: 6:14pm EDT

Labezomorro germanikoa ez da jatorriz Alemaniakoa. Lineok hala uste izan zuen, XVIII. mendean deskribatu zuenean, baina ikerketa genetiko batek argitu du Asian duela jatorria. Handik Ekialde Hurbilera hedatu zen, gero Europara eta gero mundu osora. Gizakiarekin batera bidaiatu du, eta, beraz, labezomorroaren genomaz gure historiaren gorabeheren isla da. 

Direct download: NFXXVIII-38a.mp3
Category:science -- posted at: 6:09pm EDT

XXVIII. denboraldiaren 38. saioa: labezomorroen jatorria, PARC-Euskadi proiektua eta CAF-Elhuyar sariketa. 

Direct download: NFXXVIII-38.mp3
Category:science -- posted at: 6:05pm EDT

Itsasoa deika daukagu. Entzuten duzu? Hostoen arteko melodietan, talde indie honek itsasoaren zikikeriari buruzko kanta bat proposatzen digu. The Sea is Calling. 2012an argitaratutako The Temper Trap diskokoa, hain zuzen. 

Direct download: EKOIV-38m.mp3
Category:science -- posted at: 3:24am EDT

Ugaztunen artean, zifioak dira urpekaririk onenak. 2017an, jaso zen urpeko egonaldi luzeenaren erregistroa: zifio bat 3 ordu eta 45 minutu egon zen arnasa hartzera igo gabe. Irati Diez Virto dibulgatzaileak hitz egin digu animalia horien estrategiei buruz urpean hain denbora luzeak emateko. Itsas dortoken kasua ere aipatu digu, bai eta gizakia ere. Asiako bajau herrikoak ospea dute haien buzeatzeko ahalmenarengatik. 

Direct download: EKOIV-38a.mp3
Category:science -- posted at: 2:55am EDT

IV. denboraldiaren 38. saioa: zifioak, dortokak eta pertsonak, urpekaritzan eredu. 

Direct download: EKOIV-38.mp3
Category:science -- posted at: 2:53am EDT

Partikula subatomikoen ospea zientzia zaila eta urruna izateko ospea da. Baina elektroia bera ere bada partikula subatomiko bat. Alegia, elektrizitatea bera ere mundu horretan dago. Elektroia, protoia, neutroia, pioia, quarka, neutrinoa... Elektroiarekin hasita, beste partikulen mundura egin dugu salto.  

Direct download: NFXXVIII-37c.mp3
Category:science -- posted at: 3:25am EDT

Maiatzaren 22an abiatuko da Elhuyarren Zientzia Azokaren urte bukaerako ospakizuna. Lau eguneko azoka izango da. 800 ikasle inguruk aurkeztuko dituzte Bilboko Areatzan ikasturtean zehar landutako ikerketen emaitzak. Danel Solabarrieta Elhuyarko koordinatzailea izan da gurekin eta aurrerapen txiki bat eman digu Zientzia Azokan ikusiko ditugunei buruz. 

Direct download: NFXXVIII-37b.mp3
Category:science -- posted at: 3:15am EDT

ITER proiektuan, fusioa eragiten saiatzeko, Tokamak erreaktore bat erabiltzen dute. Fusionatu behar den materiala eremu magnetiko baten bitartez harrapatzen duen ontzi bat da, baina oso zaila da eremu horren mugak kontrolatzea. Horretan ari dira fisikari teoriko asko lanean, eta aste honetan aurrerapen handiak iragarri dituzte zientzia-albisteetan. 

Direct download: NFXXVIII-37a.mp3
Category:science -- posted at: 3:00am EDT

XXVIII. denboraldiko 37. saioa: Zientzia Azoka eta partikula subatomikoen gertutasuna. 

Direct download: NFXXVIII-37.mp3
Category:science -- posted at: 2:56am EDT

1960ko hamarkadan Roger Payne biologoak baleen kantak ikertu zituen. Haren grabaketak disko formatuan argitaratu zituen 1970ean, eta oso egokia da disko hori Hostoen Arteko Melodien atalerako. Gainera, Cosmos telesail ospetsuan Carl Saganek erabili zuen informazio hori azalpen batzuk emateko. 

Direct download: EKOIV-37m.mp3
Category:science -- posted at: 6:08am EDT

Bertako ez diren arraza asko erabiltzen dira Euskal Herrian, abeltzaintzan. Behiak, ardiak, zaldiak, ahuntzak eta abar. Izaro Zubiria eta Asier Albite izan dira gurekin, San Isidroko egunean, arraza horien zaintzari buruz hitz egiten, abeltzainaren eta albaitariaren ikuspuntuetatik. Galdera da. Zer da hemengo arraza bat izatea? 

Direct download: EKOIV-37a.mp3
Category:science -- posted at: 5:06am EDT

IV. denboraldiaren 37. saioa: abeltzaintza kanpoko arrazekin eta baleen kantak. 

Direct download: EKOIV-37.mp3
Category:science -- posted at: 5:00am EDT

Eli Rezabal kimikari teorikoarekin izan gara, eta haren ibilbideaz hitz egin dugu. Gaur egun likido ionikoak ikertzen ditu EHUn, Donostiako Kimika Fakultatean. Likido ionikoen esparrua erronka bat da kimikari kuantikoentzat, haren kalkuluek duten zailtasunarengatik, eta aldi berean oso zabala den errealitate bati lotuta dago. 

Direct download: NFXXVIII-36b.mp3
Category:science -- posted at: 4:38am EDT

Lehen aldiz detektatu dute atmosfera bat exoplaneta batean: Karramarro konstelazioaren 55 Cancri izarrak (berez, sistema binarioa da) exoplaneta asko ditu, eta haietako batek, 55 Cancri e planetak, atmosfera du. Planeta beroa da eta, beraz, argi infragorria igortzen du. Argi horren bitartez detektatu dute planetaren atmosfera.  

Direct download: NFXXVIII-36a.mp3
Category:science -- posted at: 4:18am EDT

XXVIII. denboraldiaren 36. saioa: Eli Rezabal eta likido ionikoak. 

Direct download: NFXXVIII-36.mp3
Category:science -- posted at: 3:31am EDT

2005ean, Amaral taldeak Pájaros en la cabeza diskoa argitaratu zuen. Disko horretako kanta bat ekarri dugu gaur Hostoen arteko melodietara: En el río. Desagertutako ibai bati egindako kanta ekologista da. 

Direct download: EKOIV-36m.mp3
Category:science -- posted at: 5:34am EDT

Amaia Gonzaga Roa, ingurumen-biologoa da. Nafarra da, baina Helsinkin ari da ikerketa. Berez, Amazonaseko basoa ikertzen du satelite irudien bidez. Haren ibilbide profesionalari buruz hitz egin dugu, eta deforestazioaren ikerketaren munduan murgildu gara. 

Direct download: EKOIV-36a.mp3
Category:science -- posted at: 5:30am EDT

IV. denboraldiaren 36. saioa: Helsinkiko unibertsitateko Amaia Gonzaga Roa eta Amaral. 

Direct download: EKOIV-36.mp3
Category:science -- posted at: 4:42am EDT

Pozoien atalean, Mentxu Aiertza eta Agatha Christie izan ditugu gurekin, eta Agatha Christie eleberri baten bitartez, Pale Horse. Eleberri hartan, talioaren bidezko hilketak izaten dira; biktimak pozoituak izan direla detektatzeko oso zaila da, talioaren efektua itxuraz ezberdina delako pertsona bakoitzean. Mentxuk, gainera, talioa pozoi moduan erabili izan den kasu erreal harrigarri bat ekarri digu. 

Direct download: NFXXVIII-35b.mp3
Category:science -- posted at: 5:08am EDT

2004an grafenoa ekoizteko modua aurkitu zuten bi fisikarik, eta sei urte geroago Mobel saria eman zitzaien horregatik. Garai hartan, asko hitz egin zuten grafenoari buruz, iraultza bat ekarriko zuen material bat zela adierazita, baina, non dago iraultza hori? Kontua da iraultza egon, badagoela, baina ez da komikabideetan titularrak sortzen dituen iraultza bat. Edonola ere, milaka milioi dolarreko negozioa da dagoeneko grafenoaren sektorea. 

Direct download: NFXXVIII-35a.mp3
Category:science -- posted at: 4:46am EDT

XXVIII. denboraldiaren 35. saioa: Agatha Christie, Mentxua Aiertza eta talioa. 

Direct download: NFXXVIII-35.mp3
Category:science -- posted at: 4:45am EDT

Dar Williams kantautore estatubatuarraren Go to the woods kanta ekarri dugu Hostoen arteko melodietara. Bertan, muiskariak planteatzen du zer ikusiko zenuke basoan eta zerren beldur izango zinen. Baina, azkenean, benetako beldurra da basoa bera desagertzeko arriskua duela. 

Direct download: EKOIV-35m.mp3
Category:science -- posted at: 5:32am EDT

Gorka Santamarina EHUko ikertzailearen taldeak Idizabalgo gaztak dituen mikrobioen komunitatea ikertzen du. Mikrobio horien jarduerak ematen dizkio gaztari zaporea, usaina eta kalitatea. Oraindik ez dago erabat ikertuta komunitate hori. Santamarinak azaldu digu zenbateraino dakigun eta nolako aldeak dauden ekoizleen gazten artean. 

Direct download: EKOIV-35a.mp3
Category:science -- posted at: 5:19am EDT

IV. denboraldiaren 35. saioa: Idiazabal gaztaren mikrobiota eta Dar Williams. 

Direct download: EKOIV-35.mp3
Category:science -- posted at: 5:16am EDT

Ekainaren 17an izango da Eibarren Matematikari euskaldunen VI. topaketa. UEUk bi urtean behin antolatzen duen egun bateko ekitaldia da. Guk aurtengoa nolakoa izango den jakin nahi izan dugu. Eli Alberdi eta Naiara Arrizabalaga antolatzaileak izan dira gurekin. Gainera, EHUko liburuaren asteari buruz ere hitz egin digu Alberdik. 

Direct download: NFXXVIII-34b.mp3
Category:science -- posted at: 3:42am EDT

Modan dago liburua, eta modan telesaila: Hiru gorputzen problema. Izenburuak erreferentzia egiten dio fisikaren problema tradizional bati. Soluzio matematiko zehatzik ez duen problema bati. 

Direct download: NFXXVIII-34a.mp3
Category:science -- posted at: 3:40am EDT

XXVIII. denboraldiaren 34. saioa: hiru gorputzen problema, matematikari euskaldunen topaketa eta Samarkandaren geometria. 

Direct download: NFXXVIII-34.mp3
Category:science -- posted at: 3:36am EDT

Itsasoaren gainazaleko tenperatura handitzen ari da, eta horrek sakontasun txikian bizi direnei eragiten die. Makroalgei, adibidez. EHUko BENTOS taldeak urte asko eman ditu Bizkaiko algak ikertzen. Gurekin ikertzaile haietako bat izan da, Olatz Arriaga biologoa, eta ikerketari gainbegirada bat egiten lagundu digu. 

Direct download: EKOIV-34a.mp3
Category:science -- posted at: 4:47am EDT

IV. denboraldiaren 34. saioa: koralak, algak, itsasoaren gainazaleko tenperatura eta Marteriaren rap alemana. 

Direct download: EKOIV-34.mp3
Category:science -- posted at: 4:42am EDT

Duela lau urte jarri zuten martxan EHUn adimen artifizialeko gradu bat. Orain, ekainean graduatuko dira lehen proziokoak. Horretaz hitz egin dugu Itziar Irigoien informatikaria eta irakaslearekin. 

Direct download: NFXXVIII-33c.mp3
Category:science -- posted at: 3:27am EDT

Apirilaren 16an, Donostian, adimen artifizialak dituen alborapenei buruzko ekitaldi bat egin genuen Gipuzokako Foru Aldundiaren egoitzean. Han kontatutakoaren laburpen bat ekarri dugu gaur Norteko Ferrokarrillera. Bost informatikariren gogoetak gurean: Oihane Cantero, Olatz Arbelaitz, Xabier Saralegi, Itziar Irigoien eta Gorka Julio. 

Direct download: NFXXVIII-33b.mp3
Category:science -- posted at: 3:21am EDT

XXVIII. denboraldiaren 33. saioa: akatsak ordenagailu kuantikoetan eta adimen artifizialaren alborapenak. 

Direct download: NFXXVIII-33.mp3
Category:science -- posted at: 3:08am EDT

Hostoen Arteko Melodietan, Ruper Ordorikaren kanta bat ekarri dugu: Bihotz begiekin. 2001ean, Hurrengo goizean diskoan argitaratutako kanta da, eta progresoari buruz hitz egiten du, atzerakako begirada baten bitartez. Nola zegoen dena garai batean? Hori da kanta honek azpian duen ideia. 

Direct download: EKOIV-33m.mp3
Category:science -- posted at: 6:50am EDT

Afrikako sei herrialdeetan malnutrizioaren arazoari aurre egiteko proiektu bat ezagutu dugu Elhuyarko langileen eskutik. Haiek dira Europako FootLAND proiektuan komunikazioa eta berdinatasuna eramaten dutenak. Oihane Lakar eta Manex Urruzola izan dira gurekin azaltzeko sei herrialde horietan sei errealitate baino gehiago daudela, eta zer lan egiten ari diren arazoari aurre egiteko. 

Direct download: EKOIV-33a.mp3
Category:science -- posted at: 6:47am EDT

Elkarrizketa bat, nire ahots klonatuaren eta nire ahots naturalaren artean. Nabarmena da noiz ari garen bata eta noiz bestea entzuten. Baina, egunen batean, bi ahotsen arteko aldea murriztu eta, agian, desagertuko da. Orduan, neurriak aplikatu beharko dituzte adituek ahots sintetiko bat identifikatu ahal izateko. Ahots klonatu hau Orai adimen artifizialeko zentroaren lanari esker erabili dugu. 

Direct download: NFXXVIII-32a.mp3
Category:science -- posted at: 4:56am EDT

XXVIII. denboraldiaren 32. saioa: ahots klonatua eta testu espezializatuen itzulpen automatikoa. 

Direct download: NFXXVIII-32.mp3
Category:science -- posted at: 4:51am EDT

Direct download: Nerea_Vallejo_ekinean.mp3
Category:science -- posted at: 4:47am EDT

1728an Vivaldik sei flauta kontzertu argitaratu zituen. Haietako batek Il gardellino ezizena hartu zuen, karnaba, flautak txori horren kantua imitatzen duelako. Naturak inspiratutako kontzertua da, beraz, Hostoen Arteko Melodietarako ezin hobea. Gaur, kontzertuaren lehen mugimendua entzun dugu, Allegroa. 

Direct download: EKOIV-32m.mp3
Category:science -- posted at: 3:21am EDT

Neiker-eko Aitor Cevidanes ikertzailea eltxoak ikertzen ditu. Besteak beste, Mikroklima proiektuan ari da lanean, tigre eltxoaren ugaltze-tokiak identifikatzeko. Tigre eltxoa inbaditzaile bat da Euskal Herrian, eta zalantza zegoen anfibioak babesteko sortzen eta egokitzen diren hezeguneetan ugaltzen ote den. Ikerketek oraingoz esaten dute ezetz. 

Direct download: EKOIV-32a.mp3
Category:science -- posted at: 3:12am EDT

IV. denboraldiaren 32. saioa: Vivaldiren gardellinoa eta tigre eltxoa. 

Direct download: EKOIV-32.mp3
Category:science -- posted at: 3:10am EDT

Zinemaren modernizazioak egunerokoan erabiltzen dugunik ere utzi digu. Adibide bat  Photoshop programa da. Eta beste bat, Pixar estudioaren sorrera, haiengandik heredatu ditugu 3D modelizazioa eta animazioan edozeinek erabil ditzakeen tresna informatikoak. Biek Star Wars pelikularen produkzio-ekipoarekin dute zerikusia. 

Direct download: NFXXVIII-31d.mp3
Category:science -- posted at: 4:57am EDT

Mentxu Aiertzarekin irratira ekarriko dugun hurrengo Agatha Christieren eleberria Pale Horse izango da. Gaur iragarri nahi izan dugu. Horrekin batera eleberriaren hasiera ekarri dugu Iñaki Leturiaren ahotsean, oso ideia modernoarekin hasten baita, nahiz eta 1961ean argitaratu zuen Christiek. 

Direct download: NFXXVIII-31c.mp3
Category:science -- posted at: 4:54am EDT

XX. mendearen hasieran hasi ziren garatzen zinema. Irudiak mugimenduan sortzeko ilusioa. Garapen horrek alde teknologiko konplexua izan zuen; hain zuzen ere, garai hartan hartutako erabaki teknologikoek gaurko estandarren jatorria izan ziren. 

Direct download: NFXXVIII-31b.mp3
Category:science -- posted at: 4:50am EDT

Interneten informazioa mugitzeko, domeinuen izenetan oinarritutako sistema bat erabiltzen da. Baina herrialdeen eta lurraldeen domeinuak sartu zirenetik, domeinuen erabilera bitxi bat agertu da, ondorio komertzial oso handiak dituena. 

Direct download: NFXXVIII-31a.mp3
Category:science -- posted at: 4:47am EDT

XXVIII. denboraldiaren 31. saioa: saio berezia, zinemaren zientzia. 

Direct download: NFXXVIII-31.mp3
Category:science -- posted at: 4:44am EDT

IV. denboraldiaren 31. saioa: Ion Garin, narrastiak, anfibioak eta udaberria. 

Direct download: EKOIV-31.mp3
Category:science -- posted at: 4:34am EDT

Zientziaren historiako irudi ezagunenetako bat da lehen erradiografia. Anna Bertha Roentgen-en eskuaren irudi bat da, eraztun eta guzti, X izpi aurkituberrien bitartez ikusita. 1895a zen, eta Wilhem Roetgen ikertzen ari zen uhin elektromagnetiko "berri" bat. 

Direct download: NFXXVIII-30c.mp3
Category:science -- posted at: 3:05am EDT

Argazkilaritzaren historian, 1830eko hamarkadaren bukaera aldera, Louis Daguerrek garatu zuen argazkiak egiteko modu egonkor bat. Oskar Gonzalez gure kolorezaleak kontatu digu nolakoa zen teknika hura eta nola ari diren gaur egun dagerrotipo zaharren berreskurapena egiten. Kimika hutsa, argazkilaritza kimika hutsa zen garaikoa. 

Direct download: NFXXVIII-30b.mp3
Category:science -- posted at: 2:58am EDT

Albistea izan da. Txerri-giltzurrun bat  transplantatu diote gizon bati, oraingoz arrakastaz. Ez da lehen saioa eta oraindik ez dakigu erabateko arrakasta izango den. Nolanahi ere, oihartzun handia izan du komunikabideetan. Eta interesgarria da zenbateko manipulazio genetiko behar izan dituen txerriak transplantea bideragarria egin ahal izateko. 

Direct download: NFXXVIII-30a.mp3
Category:science -- posted at: 4:24am EDT

Paul Winter musikariak new age musika egin du beti. Eta haren musika, une batetik aurrera xibarta baleen kantuaren eragina jaso du. Gainera, baleak babesteko kanpainetan sartu zen, eta oso ikuspegi berezia zuen kanpaina horiek nola egin behar diren proposatzeko. Gaur, Hostoen arteko melodietan, baleen kantekin egindako musika bat ekarri dugu: Lullaby From The Great Mother Whale For The Baby Seal Pups (Ama balearen lo kantua foka txikienntzako). 

Direct download: EKOIV-30m.mp3
Category:science -- posted at: 6:48am EDT

Irati Diez Virtok ekarri digu hiru primate handi ikertu dituzten hiru emakume ezagunen istorioak. Jane Goodallek txinpantzeak ikertu zituen haien artean biziz. Dian Fosseyk, gorilak. Eta Biruté Galdikas-ek, orangutanak. Hirurek dute bizitza interesgarria, eta hiruren arteko lotura bat dago, Leaky senar-emazteen ekimenetik abiatzen direnak. 

Direct download: EKOIV-30a.mp3
Category:science -- posted at: 6:43am EDT

IV. denboraldiaren 30. saioa: hiru emakume primetologo eta Paul Winter eta baleak. 

Direct download: EKOIV-30.mp3
Category:science -- posted at: 6:40am EDT

Turismo zientifiko eta teknologikoari buruz hitz egiten dugu batzuetan. Burdinbidaiak deitzen diegu. Oraingoan, munduko negutegi handiena bisitatzea proposatzen dizuegu. Euri-baso tropikal bat barruan duen negutegi erraldoi bat, Ingalaterrako hegomendebaldean, Kornuallesen. Eden proiektua da. 

Direct download: NFXXVIII-29c.mp3
Category:science -- posted at: 6:25am EDT

Elhuyarrek antolatzen duen Zientzia Azokak Nafarroan du adar handi bat. Hango gazteek Iruñean egingo dute proiektuen aurkezpen bat, baina lehenago ikasleen arteko topaketa bat egin dute. Ikasleek elkarri kontatu dizkiote garatzen ari diren proiektuak, sortzen diren ideia berriak jasotzeko. Topaketa honi buruz hitz egin digute Elhuyarko Danel Solabarrietak eta Leitzako Amazabal Institutuko Ainhoa Illarramendik. 

Direct download: NFXXVIII-29b.mp3
Category:science -- posted at: 6:07am EDT

Dimako Axlor aztarnategian 100.000 urte dituzten bi hortz fosilak topatu dituzte, eta 80.000 urte dituen beste bat. Garai horretako neandertalen aztarnak oso urriak dira Europan. Kantabriako Historiaurreko Ikerketen Institutukoek hortzak aztertu dute teknika berri batekin, barrualdeko egituraren geometria zehaztasun handiz ikusteko. 

Direct download: NFXXVIII-29a.mp3
Category:science -- posted at: 5:45am EDT

2002ko azaroan, Prestige petroliontziak istripua izan zuen. Puskatu eta hondoratu zen, eta hondameni ekologiko larria eragin zuen itsasoan. Mago de Oz taldeak abesti bat konposatu zuen gertaera horretan inspiratuta, La Costa del Silencio, eta gaur Hostoen Arteko Melodietara ekarri dugu. Kanta, gainera, Gaia diskoan argitaratu zuten, Gaia hipotesian oinarritutako trilogia bateko lehen diskoa. 

Direct download: EKOIV-29m.mp3
Category:science -- posted at: 4:17am EDT

Zer suposatzen du auto klasiko baten jabea izatea? Nolako zaintza egin behar zaio? Legeak edo aseguruen kontuak, nolakoak dira? Eta nola uztartzen da auto klasikoen ezaugarriak gaur egungo ikuspegi "berdearekin"? Galdera horiei Javi Oskoz Don Boscoko automobilgintzako irakasleak eman die erantzuna. 

Direct download: EKOIV-29a.mp3
Category:science -- posted at: 4:09am EDT

IV. denboraldiaren 29. saioa: auto klasikoak gaur, buztan kontuak eta Mago de Oz. 

Direct download: EKOIV-29.mp3
Category:science -- posted at: 4:05am EDT

XX. mendean, kuantika esploratu ahala, matematika bat garatu behar izan zuten kalkulu berritzaileak egiteko. Baina bi moduk egin zuten aurrera, bata uhinen formatulak erabilita eta bestea matrizeen bitartez. Uhin funtzioa eta matrizeak. Schrödinger eta Heissenberg. EHU eta DIPCko Txoni Matxainek kontatu digu zergatik erabiltzen ditugun bi matematika-mota eta zein ondorio izan dituen. 

Direct download: NFXXVIII-28c.mp3
Category:science -- posted at: 4:40am EDT

Xiomara Gezuraga Gernikako Barrutialde institutuko irakasleak egonaldi bat egin du Floridako Teknologia Institutuan (FIT), Estatu Batuetan. Eta bueltan artikulu bat idatzi du matematikaren didaktikari buruz; konparaketa bat da hango eta hemengo sistemen artean. Oso ariketa aproposa da, hango sistema aztertuta gureaz gogoeta egiteko. Luze hitz egin dugu harekin. 

Direct download: NFXXVIII-28b.mp3
Category:science -- posted at: 4:33am EDT

1140 inguruan hasi ziren eraikitzen St. Denis abadia gotikoa; lehen eliza gotikoa zen. Handik 60 urtera iritsi ziren zenbaki arabiarrak Europara, gure gaurko zenbakien sistema. 1202an Fibonaccik ekarri zituen Afrikako iparraldetik. St. Denis eraikitzen hasi zirenean zenbaki erromatarrak besterik ez zituzten maisu eraikitzaileek, beraz, ezin zuten kalkulu konplexurik egin. Orduan, nola eraikitzen zituzten katedral gotiko erraldoiak?  

Direct download: NFXXVIII-28a.mp3
Category:science -- posted at: 4:21am EDT

XXVIII. denboraldiaren 28. saioa: katedral gotikoen matematika, matematikaren didaktika eta kalkulu kuantikoen matematika. 

Direct download: NFXXVIII-28.mp3
Category:science -- posted at: 4:17am EDT

Direct download: DK-Podcast-Miren-Altuna-converted.mp3
Category:science -- posted at: 6:48am EDT

Hostoen arteko melodietan, Itsas Lamiek egindako kanta bat. Hori bai, itsas lamia modernoek. The Trash Mermaids da taldea, Scarlett Blu liderra eta Stoke on Life kantaren izena. Elektropop ozeanoaren kontserbazioari buruz, nahiz eta itxuraz amodiozko kanta ohikoa ematen duen. 

 

Direct download: EKOIV-28m.mp3
Category:science -- posted at: 8:13am EDT