Elhuyar Zientzia (science)

Bat-batean, GPSaren sistema itzaliko balitz, kalte handiak izango genituzke, bidaietan mapak irakurri behar izatea baino askoz ere kalte handiagoak. Tim Harford ekonomilariak zutabe bat idatzi du BBCrako premisa horretatik abiatuta.

Direct download: NFXXIV-11a.mp3
Category:science -- posted at: 3:20pm EDT

XXIV. denboraldiaren 11. saioa: GPS itzaliko balitz eta espeleologoak.

Direct download: NFXXIV-11.mp3
Category:science -- posted at: 3:18pm EDT

Direct download: 20191118_19131506_0012420937_002_001_MZL_ELHUYAR_.mp3
Category:science -- posted at: 3:22am EDT

Jose Luis Etxezarreta Lemniskatako kidea izan da gurekin, azaroan egingo duten programazioa aurkezten. Hiru hitzaldi dira, Igartza Jauregian, ikertzaile gazteekin topaketa bat eta argazki lehiaketa bat.

Direct download: NFXXIV-10c.mp3
Category:science -- posted at: 2:57am EDT

CICenergiGUNE zentroko Oier Lakuntza ikertzailea izan da gurekin. Kimikari teorikoa da, eta azken bolada honetan energiaren ikerketan hasi da. Aldaketa handia berarentzat. Sodio-ioizko bateriei buruz hitz egin digu, beharbada auto elektrikoen baterien etorkizuna izan daitekeena. Eta hori CICenergiGUNE zentroan ikertzen dituzten gaietako bat besterik ez da.

 

Direct download: NFXXIV-10b.mp3
Category:science -- posted at: 2:56am EDT

Lurraren orbitan kilogramo bat jartzeak 10.000 dolar kostatzen ditu, gutxi gorabehera. Baina ideia eta proiektu berriak daude diru-kantitate hori murrizteko. Hiru gutxienez daude gaur egun martxan.

Direct download: NFXXIV-10a.mp3
Category:science -- posted at: 2:56am EDT

XXIV. denboraldiaren 10. saioa: espazio garestia, Oier Lakuntza eta Lemniskata.

Direct download: NFXXIV-10.mp3
Category:science -- posted at: 2:55am EDT

CFM zentroko fisikariek Science aldizkarian argitaratu dute artikulu bat: tunel efektuzko mikroskopio bat egokitu dute atomoaren mailan magnetismoa detektatzeko. Idoia Mujikak kontatu digu nolakoa izan den lan hori.

Direct download: NFXXIV-09d.mp3
Category:science -- posted at: 2:27am EDT

Margarita Salas biokimikaria hil egin da, eta haren lana gogoratu nahi izan dugu. Erreferente bat izan da genetikaren arloan, batez ere, Phi29 bakteriofagoarekin egindako ikerketa luze eta oparo baten ondorioz.

Direct download: NFXXIV-09c.mp3
Category:science -- posted at: 2:27am EDT

Argiak karta-joko bat atera du, Xapoketan, euskal ekosistemak eta espezieak ezagutzera ematen laguntzeko. Jokoa egin duten Iñaki Sanz biologoa eta Eñaut Aiartzaguena marrazkilaria izan dira gurekin kartak aurkezten, eta, bide batez, euskal biodibertsitateaz hitz egin dugu.

Direct download: NFXXIV-09b.mp3
Category:science -- posted at: 2:24am EDT

Voyager 2 zundaren berri dugu. Iaz irten zen Eguzki-sistematik, eta jarraitu du datu interesgarriak bidaltzen espaziotik. Orain, sei artikulu argitaratu dituzte adituek zunda historikoak eta bere bikiak, Voyager 1ek, bidalitako informazioarekin.

Direct download: NFXXIV-09a.mp3
Category:science -- posted at: 2:22am EDT

XXIV. denboraldiaren 9. saioa: Voyager2, hemengo dibertsitatea, Margarita Salas eta magnetismo atomoaren eskalan.

Direct download: NFXXIV-09.mp3
Category:science -- posted at: 2:21am EDT

ON zientzia lehiaketaren 10. edizioa ospatuko dute aurten. DIPCk eta Elhuyarrek antolatzen duten bideo labur zientifikoen lehiaketa da. Elhuyarko Manex Urruzolak kontatu digu nolakoa izango den aurtengo edizio hori.

Direct download: NFXXIV-08c.mp3
Category:science -- posted at: 6:37am EDT

Arkaitz Carracedo CICbioGUNE zentroko ikertzailea izan da gurekin. Minbizia ikertzen du, tumorearen zelulen bizi-irauteko mekanismoak ulertu nahian. Haren ibilbide profesionalari jarraipena egin diogu, eta aurkitu dugu minbiziaren ulertze-estrategiek eraman duten Carracedo ikerketa-zentro batetik bestera.

Direct download: NFXXIV-08b.mp3
Category:science -- posted at: 6:35am EDT

Charles Darwinen bidaia ospetsuena Beagle itsasontzian egin zuen, munduari bira bat. Baina garaian Beagle-k ez zuen garrantzirik eta 1870ean desmuntatu zuten. Orain, haren aztarnak bilatzen dituzte, eta erreplika bat egin dute.

Direct download: NFXXIV-08a.mp3
Category:science -- posted at: 6:33am EDT

XXIV. denboraldiaren 8. saioa: Beagle, Arkaitz Carracedo eta ONzientzia.

Direct download: NFXXIV-08.mp3
Category:science -- posted at: 6:27am EDT

Urtero biltzen ditu ZarautzOn taldeak zientzialari gazteak eta nerabeak ekitaldi batean. Baina aurten formatu berritzaile bat probatuko dute horretarako. Ane Bustindui ZarautzOn-eko kideak aurkeztu digu Zarautzen Zientziaz Blai ekitaldiaren aurtengo edizioa.

Direct download: NFXXIV-07c.mp3
Category:science -- posted at: 5:13am EDT

Informatikarien erronketako bat da hizkuntza eta irudiak uztartzea adimen artifizialaren bitartez. EHUko Gorka Azkune gure adituak azaldu digu zertan den ikerketa hori gaur egun.

Direct download: NFXXIV-07b.mp3
Category:science -- posted at: 5:12am EDT

Geneen edizio egiteko Prime editing teknika sortu dute, CRISPR teknikaren bertsio zehatz bat. Galdera da: ez al zen zehatza aurreko teknika, ia mirari bat bezala saldu genuena? Erantzuna da ezezkoa: ez zen zehatza eta arazo larriak ekarri ditu. Pentsarazten duen kontua da.

Direct download: NFXXIV-07a.mp3
Category:science -- posted at: 5:11am EDT

XXIV. denboraldiaren 7. saioa: CRISPR zehatza, Adimen artifiziala hizkuntza eta irudiak uztartzen eta Zarautzen Zientziaz Blai.

Direct download: NFXXIV-07.mp3
Category:science -- posted at: 5:09am EDT

Direct download: Ur_hondakinek_gutaz_dena_esaten_dute._Horiek_dira_gure_sina.mp3
Category:science -- posted at: 4:44am EDT

Zientzia Astea prestatzen joateko, Bilboko Bizkaia Aretoan erakusketa bat zabaldu dute EHUko langileek. Ilusio optikoen erakusketa bat da. Miren Bego Urrutiak eta Hector Hernandok aurkeztu dizkigute biak, ilusioaren erakusketa eta zientziaren astea bera.

Direct download: NFXXIV-06c.mp3
Category:science -- posted at: 3:03am EDT

Mentxu Aiertza gure kolaboratzaileak eta Lorena Arrastua Don Boscoko kimikako irakasleak xanpuaren mundura eraman gaituzte. Xanpu eta gelaren arteko aldea zein den azaldu digute, eta gero xanpua bera kimikoki aurkeztu digute, molekulen mundu zabal bat. Gainera, historia ere ekarri digute, hitzaren jatorri indiarretik abiatuta.

Direct download: NFXXIV-06b.mp3
Category:science -- posted at: 3:02am EDT

Erresuma Batuko agintariek diru asko inbertitu behar dute fusio nuklearraren STEP proiektuan. Ez da fisio nuklearra bezalakoa, energia garbia ekoiztuko duen egitasmo handia da, baina oraindik ez dugu ahalmenik martxan jartzeko. STEPekoen ustez, 2040 urtean erabilgarri izango da. Nazioarteko ITER proiektukoek, ordea, ez dute datarik eman ekoizpena noiz hasiko den.

Direct download: NFXXIV-06a.mp3
Category:science -- posted at: 3:00am EDT

XIV. denboraldiaren 6. saioa: Fusio nuklearraren egoera, xanpua eta zientziaren astea.

Direct download: NFXXIV-06.mp3
Category:science -- posted at: 2:55am EDT

EKAIA aldizkariak zenbaki berezi bat argitaratzen du urtero. 2020an itsasoarekin zerikusia duten artikuluak izango dira, eta hain zuzen ere, Plentziako Itsas Estazioko langileak ari dira zenbakia kudeatzen. Oihane Diaz de Cerio, Eider Bilbao eta Asier Vallejo EKAIAko zuzendaria izan dira gurekin zenbakia aurkezten.

 

Direct download: NFXXIV-05a.mp3
Category:science -- posted at: 2:38am EDT

XXIV. denboraldiaren 5. saioa: PIE, EKAIA eta Nobel sariak.

Direct download: NFXXIV-05.mp3
Category:science -- posted at: 2:33am EDT

EHUko Oskar Gonzalez kimikariak istorio politak ekarri dizkigu berunarekin eta artearekin lotuta. Perdigoien fabrikaziotik, katedraletara, eta, noski, historiako pigmentu zuri erabiliena. Mila kontu toxikoa den elementu batetik abiatuta.

Direct download: NFXXIV-04c.mp3
Category:science -- posted at: 4:20pm EDT

Itsasoak eguraldian eragiten du. Asko, gainera. Kostako herriek eta barrualdekoak eguraldi ezberdina dute, ur-masa handi horren presentzia eta faltarengatik, hurrenez hurren. Euskalmeteko Onintze Salazar meteorologoak kontatu digu noalkoa den eragin hori eta noraino iristen den.

Direct download: NFXXIV-04b.mp3
Category:science -- posted at: 4:13pm EDT

Danimarkako ikertzaile batzuek droneak erabiltzen dituzte baleen pisua kalkulatu ahal izateko. Eta horrek gogoeta piztu digu: askotan jasotzen ditugun datuak hurbilketak besterik ez dira, ezin baitira zenbaki zehatzak neurtu. Hau da kasu bat.

Direct download: NFXXIV-04a.mp3
Category:science -- posted at: 4:09pm EDT

XXIV. denboraldiaren 4. saioa: bale bat pisatu, itsasoa eta meteorologia eta beruna.

Direct download: NFXXIV-04.mp3
Category:science -- posted at: 4:07pm EDT

Aste honetan hasi da ETBko Teknopolis zientzia-saioaren denboraldi berria, garagardoaren zientziari buruzko programa batekin. Iñaki Leturia eta Nagore Rementeria, programaren aurkezlea eta zuzendaria, hurrenez hurren, gurekin izan dira denboraldi berriaz hitz egiteko.

Direct download: NFXXIV-03c.mp3
Category:science -- posted at: 6:56am EDT

Iñaki San Vicente Elhuyar Fundazioko informatikariak eta ikertzaileak tesia egin du, hain zuzen ere, sare sozialetan sentimenduen analisia egingo duen tresna informatikoak garatzeko. Adimen artifizialeko teknikak, sare sozialetako mezuen azken esanahia bilatzeko. Iñaki gurekin izan da gaur.

Direct download: NFXXIV-03b.mp3
Category:science -- posted at: 6:55am EDT

Cavendish banana, merkatuan saltzen den gehiena, arriskuan dago onddo batek eragindako gaixotasun baten ondorioz. Agian, desagertzeko arriskua gainditzeko azken aukera CRISPR teknika genetikoa da.

Direct download: NFXXIV-03a.mp3
Category:science -- posted at: 6:54am EDT

XXIV. denboraldiaren 3. saioa: bananak eta CRISPR, sentimentuak twitterren eta Teknopolis hasiera.

Direct download: NFXXIV-03.mp3
Category:science -- posted at: 6:53am EDT

FOTCIENCIA16 argazkien erakusketa ibiltaria Donostian dago, Cristina Enea parkean. CFMko Idoia Mujikak kontatu digu nolakoa den erakusketa eta zer toki berezian antolatu duten. Horrez gain, Gustavo Schwartzek antolatutako Creativium erakusketaz ere hitz egin digu.

Direct download: NFXXIV-02c.mp3
Category:science -- posted at: 2:28am EDT

Isotopo erradiaktiboek erradiazioa emititzen dute kuantikako efektu ezagun batek kontrolatuta: tunel efektuak. Txoni Matxain kimikariak horren azalpenak eman dizkigu eta horrekin aurtengo kuantikako atalari ekin diogu. Erradiaktibitatearen jokabidea azaldu digu, eta gainera denon gorputzetan gertatzen diren erreakzio kimikoena ere bai.

Direct download: NFXXIV-02b.mp3
Category:science -- posted at: 2:27am EDT

Norteko Ferrokarrillaren emisioa futbolak eragiten dio, euskal talde batek gure ordutegian jokatzen duenean ez baita emitizen gure saioa antenan. Aurten, talde asko dago lehen mailan eta, beraz, eragina handia da. Zer dio matematikak honi buruz?

Direct download: NFXXIV-02a.mp3
Category:science -- posted at: 2:26am EDT

XXIV. denboraldiaren 02. saioa: futbola, Kuantika eta FOTCIENCIA.

Direct download: NFXXIV-02.mp3
Category:science -- posted at: 2:22am EDT

Elhuyar aldizkariaren iraileko zenbakiaren gai nagusia nerabezaroaren zientzia da. Bi ikuspututatik aztertu dute gaia adituek: bata biologikoa eta bestea psikologikoa. Ana Galarraga artikuluaren egileak kontatu digu zer ondorioztatu duten. 
 
Direct download: NFXXIV-01c.mp3
Category:science -- posted at: 6:42am EDT

Ume txikiek matematika ikasteko moduez hitz egin dugu Gure kooperatibako Lorena Egidazu, Naiara Garro eta Lorea Duñabeitiarekin. Haiek irakasleen irakasleak dira, eta UEUk antolatuta eskaintzen dute matematika erregeleten bidez irakasteko ikastaro bat. Matematikaren didaktika, umearen abstrakzio-mailari egokituta.

Direct download: NFXXIV-01b.mp3
Category:science -- posted at: 6:41am EDT

Badira arrazoi asko Orkada uharteak bisitatzeko. Batetik, ekaitz batek azaleratutako herri neolitikoa, Skara Brae, eta bestetik, erradiazioak kutsatu gabeko altzairuaren iturri garrantzitsuena dagoelako han Lehen Mundu Gerratik.

Direct download: NFXXIV-01a.mp3
Category:science -- posted at: 6:40am EDT

XXIV. denboraldiaren 1. saioa: Orkadak, kolorezko zenbakiak eta Elhuyar aldizkaria irailean.

Direct download: NFXXIV-01.mp3
Category:science -- posted at: 6:39am EDT

Zientzia dibulgazioa egiten duen ZarautzON taldeak 5 urte bete ditu datu harrigarriekin. Horregatik zoriondu ditugu, eta galdetu diegu zer asmo berriak dituzten aurrera begiratzeko. Jose Mari Larramendi eta Natalia Vahl izan dira gurekin hori dena kontatzen.

Direct download: NFXXIII-42c.mp3
Category:science -- posted at: 3:19am EDT

Oso zientzia gaztea da adimen artifiziala; oraindik, asko falta du mende bat izateko. Eta, nahiz eta iraultza teknologiko bat eragiten ari den, ez dira ezagunak horretan lan egin duten zientzialari handien izenak. Gorka Azkune informatikariak kontatu digu zein izan diren izen horiek eta zer egin duten.

Direct download: NFXXIII-42b.mp3
Category:science -- posted at: 3:18am EDT

Aspaldiko asmakizuna da arkatza, eta oso arrakastatsua. Denok erabiltzen dugu, eta gertutik ikusita sofistikazio-puntu bat dauka. Baina ez dago oso baloratuta. Horregatik, BBCko zientzia-albisteetan artikulu bat idatzi dute galdezka ez ote dugun gutxiesten arkatzaren teknologia.

Direct download: NFXXIII-42a.mp3
Category:science -- posted at: 3:17am EDT

XXIII. denboraldiaren 42. saioa: arkatza, adimen artifiziala eta ZarautzON.

Direct download: NFXXIII-42.mp3
Category:science -- posted at: 3:14am EDT

Asteburu honetan emititzen du ETBk Teknopolis zientzia-programaren azken saioa denboraldi honetan. Guk aprobetxatu dugu denboraldiko hainbat programa berezi gogoratzeko, Iñaki Leturiak egindako aurkezpenen audioak baliatuta.

Direct download: NFXXIII-41c.mp3
Category:science -- posted at: 3:05am EDT

2019 taula periodikoaren nazioarteko urtea da, et Donostiako Kimika Fakultatean ospatu nahi dute. Hainbat hitzaldi eta bestelako ekitaldi batzuk antolatu dituzte, eta horren berri ematera etorri dira Norteko Ferrokarrillera. Marian Iriarte dekanoa izan da gurekin estudioan eta taula periodikoari buruz luze hitz egin dugu.

Direct download: NFXXIII-41b.mp3
Category:science -- posted at: 3:04am EDT

Urpeko ontzi robotiko bat erabilita ari dira NERC erkundekoak Orkney pasabidea ikertzen. Antartikatik gertuko itsas hondoan dagoen itsaspeko mendilerroen arteko pasabide bat da. hango mapa egiteaz gain, ur-lasterrak ari dira ikertzen, eta dagoeneko aurkitu dute bertako zurrunbiloek ur hotza eta bero anahasten dituela, eta horrek eragiten duela kliman.

Direct download: NFXXIII-41a.mp3
Category:science -- posted at: 3:02am EDT

XXIII. denboraldiaren 41. saioa: Orkney pasabidearen zurrunbiloak, taula periodikoaren urtea eta Teknopoliseko azken programa.

Direct download: NFXXIII-41.mp3
Category:science -- posted at: 3:01am EDT

Eureka museoko Larraitz Etxeberriak kontatu digu nola aldatzen den giza ahotsa bizitzan zehar. Pubertaroko aldaketak eta bestelakoak ere bai zein diren kontatu digu, oso gai aproposa irratian kontatzeko.

Direct download: NFXXIII-40c.mp3
Category:science -- posted at: 3:22am EDT

Atomoak, molekulak eta partikula txikiagoak elkarri lotuta daude eta ez dute lotura hori galtzen. Baina zergatik? Bada, erantzuna fisika kuantikak dauka. Txoni Matxainek azaldu digu nola, eta mundu txiki horretan nagusi diren indarrak aurkeztu dizkigu.

Direct download: NFXXIII-40b.mp3
Category:science -- posted at: 3:21am EDT

Aste honetan ikerketa zientifikoa eragozten duen burokraziari buruzko albiste bat zabaldu da. Eta ohikoa da arazo hori ikertzaileen artean. Gehiegizko zorroztasuna, zentzugabekeriak eta plagioak detektatzeko metodo automatikoen erabilpen okerrak egunerokoan daude.

Direct download: NFXXIII-40a.mp3
Category:science -- posted at: 3:19am EDT

XXIII. denboraldiaren 40. saioa: burokraziaren muga, lotura kuantikoak eta ahotsa.

Direct download: NFXXIII-40.mp3
Category:science -- posted at: 3:18am EDT

Hirietako etxeetako hautsean landa-eremuan ohikoak diren mikroorganismoak daudenean arrisku txikiagoa dago haurrek asma izateko.

Direct download: Qk38-190619Mikroorganismoak_eta_asma.mp3
Category:science -- posted at: 1:17pm EDT

Aitziber Agirre Elhuyar aldizkariaren zuzendaria izan da gurekin ekainean argitaratu duten zenbakiaz hitz egiteko. Gai nagusia biomasa planetan duen banaketa da. Banaketa horietan ezusteko batzuk badaude, eta gogoeta ekologikoak egiteko moduko ideiak ere bai.

Direct download: NFXXIII-39c.mp3
Category:science -- posted at: 2:52am EDT

Olatz Zuloaga eta Maitane Olivares izan dira gurekin, Plentziako Itsas Estaziotik itsasoa behatzen duten kimikariak. Detektatzen dituzten subatntziez aritu dira. Detekzio-mugei buruz, teknikei buruz eta dakigunaz eta ezdakigunaz, oso detekzio muga fina izaten dutelako kimikarien lanek, baldin badakite zer bilatzen ari diren, baina askotan zer topatuko duten ez dakite, eta orduan, sustantzien detekzioa konplikatu egiten da.

Direct download: NFXXIII-39b.mp3
Category:science -- posted at: 2:50am EDT

Papera Txinan garatu zen, diotenez, Han dinastiako Cai Lun eunukoak asmatuta. Eta ez da asmakuntza on ba bakarrik, gainera, bigarren mendean bertan, papergintza prozesu merke bilakatu zuten.

Direct download: NFXXIII-39a.mp3
Category:science -- posted at: 2:45am EDT

XXIII. denboraldiaren 39. saioa: papera txinan, itsasoaren kimika, Elhuyar aldizkaria.

Direct download: NFXXIII-39.mp3
Category:science -- posted at: 2:44am EDT

PIE estazioko Ibon Cancio biologoak Nagoya protokoloari buruz hitz egin digu. Herrialde soberanoen baliabide biologiko eta genetikoak babesten duen protokoloa da. Herrialde bateko espezie baten ikerketak ematen dituen onurak herrialde horretara bueltatzeko mekanismoak proposatzen ditu, nahiz eta ikerketa hori beste nonbait egin den. Europar Batasunak 2014tik berretsitako protokoloa da.

Direct download: NFXXIII-38b.mp3
Category:science -- posted at: 7:23am EDT

Ehun urte bete dira erlatibitatearen teoriaren lehen froga lortu genuenetik. Arthur Eddington astrofisikaria Principe Uhartera joan zen eta 1919ko maiatzaren 29an Eguzki-eklipse oso bat ikusi zuen, eta bertan baieztatu zuen Eguzkiaren masa handiak argi izpien ibilbidea okertzen duela, erlatibitate orokorrak iragarritako fenomeno bat. Guk mendeurrena aitzaki hartuta, erlatibitateaz eta garai hartako zientziaz hitz egin dugu.

Direct download: NFXXIII-38a.mp3
Category:science -- posted at: 7:19am EDT

XXIII. denboraldiaren 38. saioa: Erlatibitatea eta Nagoya protokoloa.

Direct download: NFXXIII-38.mp3
Category:science -- posted at: 7:14am EDT

Ukimen artifizialaren bidez objektuak identifikatzeko eta haiei buruzko informazioa jasotzeko balio duen eskularru bat sortu dute MITeko ikertzaileek. Oso baliagarria izan daiteke esku protesikoak eta robotikoak egiteko, besteak beste.

Direct download: Qk36-190604_Ukimen_artifiziala.mp3
Category:science -- posted at: 12:18pm EDT

100 urte bete dira erlatibitatearen lehen froga lortu genuenetik, Eguzki-eklipse batean. 1919ko maiatzaren 29an baieztatu zen erlatibitate Orokorrak iragarritako fenomeno bat: masa handiek argi izpien ibilbidea okertu egiten dutela.

Direct download: Qk35-190530_Erlatibitatea.mp3
Category:science -- posted at: 6:00am EDT

Astelehenean hasiko da Ikergazte kongresua Baionan. 104 ikerketren berri, bost hitzaldi nagusi, tailerrak eta beste ekitaldi asko prest hiru egunetako kongresu oparo bat osatzeko. Jorge Aramburu ingeniari izan da gurekin kongresuaren berri emateko.

Direct download: NFXXIII-37c.mp3
Category:science -- posted at: 6:42am EDT

Oso ohikoa da behelainoa Euskal Herriko bailara batzuetan. Onintze Salazar Euskalmeteko meteorologoak azaldu digu non eta nola sortzen den, nola desegiten den eta nola baliatzen dute behelainoa Atacamako basamortuan ura eskuratzeko, han ez baitu euririk egiten urtetan.

Direct download: NFXXIII-37b.mp3
Category:science -- posted at: 6:41am EDT

Nature aldizkariaren albisteen zerbitzuan, pobreziarekin zerikusi duten bi albiste. oso ezberdinak biak, gainera. Bata, Estatu Batuetako programa bat etxerik gabeko jendearen osasuna ikertzeko maila mediku eta neurologikoan, eta bestea sugeen pozoien kontrako antidotoak berritzeko programa bat, Afrikako herrialde pobreetan.

Direct download: NFXXIII-37a.mp3
Category:science -- posted at: 6:40am EDT

XXIII. denboraldiaren 37. saioa: pobrezia eta bi ikerketa, behelainoa eta ikergazte.

Direct download: NFXXIII-37.mp3
Category:science -- posted at: 6:38am EDT

Urteroko ospakizun dibulgatiboa tabernetan: Pint of Science. Hiri askotan ospatuko da maiatzaren 20tik aurrera. Guk Ondarroako, Donostiako eta Bilboko programazioak ezagutu ditugu. Horretarako, gurekin izan dira Josu Ceberio, Ander Egimendia eta Oskar Gonzalez, hurrenez hurren.

Direct download: NFXXIII-36c.mp3
Category:science -- posted at: 4:27pm EDT

Bareak ikertzen dituen Jesus Mari Txurruka biologoak jaso du aurtengo CAF-ELhuyar merezimendu saria, animalia horien fisiologian lan egiteaz gain, bizitza oso bat eman duelako zientziaren dibulgazioaz euskaraz. Harekin izan gara eta bareez eta dibulgazioaz aritu gara.

Direct download: NFXXIII-36b.mp3
Category:science -- posted at: 4:05pm EDT

Nature aldizkarian argitaratutako ikerket batek dio ibai handi gutxi direla munduan isuri librekoak. Alegia, presa asko eraikita daude haien ibilbidean, eta ekologoek ohartarazi gaituzte kalte ekologiko handiak eragiten duela egoera horrek.

Direct download: NFXXIII-36a.mp3
Category:science -- posted at: 4:00pm EDT

XXIII. denboraldiaren 37. saioa: isuri libreko ibai gutxi, Txurruka eta Pint of Science.

Direct download: NFXXIII-36.mp3
Category:science -- posted at: 10:54am EDT

Banatu dira 2019ko CAF-Elhuyar sariak. Aurten 25 urte bete ditu sariketa, eta ekitaldi berezia egin zuten CAFen egoitza nagusian, Beasainen.

Direct download: Qk34-190522_CAF-Elhuyar_sariak_2019.mp3
Category:science -- posted at: 12:25pm EDT

Elhuyar Fundazioak antolatzen duen Zientzia Azokaren bukaerako ekitaldia da egun hauetan: azoka bat hain zuzen. Bilboko Plaza Barrian antolatu dute, urtero bezala, gazteen zientzia-proiektuen erakustaldi bat. Danel Solabarrietak aurkeztu digu.

Direct download: NFXXIII-35c.mp3
Category:science -- posted at: 6:17am EDT

EHUk ilustrazio zientifikoari buruzko graduondo bat antolatzen du urtero, karrera bukatuta arlo horretan profesional bihurtu nahi duen edozeinentzat aproposa. Gu antolatzaileekin izan gara, Vega Asensio ilustratzailearekin eta Maren Ortiz biologoarekin. Graduondoa aurkeztu digute eta azaldu digute zer egin behar den hurrengo urteko edizioan parte hartzeko.

Direct download: NFXXIII-35b.mp3
Category:science -- posted at: 6:16am EDT

Hiru sari eman dituzte, baina lehen edizio bat besterik ez da izan: Ikerbasque erakundeak hiru emakume ikertzaileren lanak saritu ditu aste honetan. Maria Isabel Arriortua, Aitziber Lopez-Cortajarena eta Maia Garcia Vegniory izan dira saridunak.

Direct download: NFXXIII-35a.mp3
Category:science -- posted at: 6:14am EDT

XXIII. denboraldiaren 35. saioa: Ikerbasqueren errekonozimendua, ilustrazio zientifikoa eta Zientzia azoka.

Direct download: NFXXIII-35.mp3
Category:science -- posted at: 6:13am EDT

Tibeteko lautadan 3.280 metroko garaiaeran topatutako masailezur bat Denisova haitzulotik kanpo topatutako lehen denisovarra dela ondorioztatu dute ikertzaileek. 160.000 urte ditu, eta, haren bidez, baieztatu dute hango biztanleak gizaki modernoa iritsi baino askoz lehenagotik zeudela egokituta garaiera handietara.

Direct download: Qk32-190508_Denisovatik_kanpoko_lehen_denisovarra.mp3
Category:science -- posted at: 1:33pm EDT

Egoitz Etxebeste Elhuyar aldizkariko erredaktoreak dietei buruz hitz egin digu, jaten duguna oso lotuta dagoelako osasunarekin. Zer ikertu den dieten arloan, zer ez, eta zein diren ondorio nagusiak.

Direct download: NFXXIII-34c.mp3
Category:science -- posted at: 7:11am EDT

Egoitz Etxebeste Elhuyar aldizkariko erredaktorea izan da gurekin. Poppy Northcutt ingeniariaren istorioa ekarri digu, NASAko Apollo programako ingeniarien taldeko lehen emakumea.

Direct download: NFXXIII-34b.mp3
Category:science -- posted at: 7:09am EDT

Aste honetako albistea da: kokaina-aztarnak aurkitu dituzte Ingalaterrako Suffolk konterriko kostako ganbetan; albistea da aztertu diren ganba guzti-guztietan topatu dutela kokaina. Emaitza harrigarria da hiritarra ez den inguru bateko estuarioetarako.

Direct download: NFXXIII-34a.mp3
Category:science -- posted at: 7:07am EDT

XXIII. denboraldiaren 34. saioa: ganbak eta kokaina, Poppy Northcutt eta dieten mundua.

Direct download: NFXXIII-34.mp3
Category:science -- posted at: 7:06am EDT

Oskar Gonzalezekin zorionak esan diogu Leioako kanpuseko Zientzia eta Teknologia fakultateari, EHUn. 50 urte betetzen ditu aurten, eta ospakizunen artean, Oskarren hitzaldi bat dago, "Artelanetan aurkitu diren gauzarik bitxienak" izenekoa.

Direct download: NFXXIII-33c.mp3
Category:science -- posted at: 6:00pm EDT

Txoni Matxainek kiralitatearen gaia ekarri digu, molekulen asimetria-forma bat, biziaren osagaietan eta medikamentuetan izugarri garrantzitsua den gai bat. Talidomidaren adibide tristetik abiatuta, zientzialariek ikasi dute nola jokatu gai honekin.

Direct download: NFXXIII-33b.mp3
Category:science -- posted at: 5:54pm EDT

Nairobiko Museo Nazionalean, fosil askoren artean, "lehoi" erraldoi baten barailezur fosil bat topatu dute gordeta. 35 urte lehenago jaso zuten, baina orain arte aztertu gabe zegoena. Kontua da ustezko lehoi erraldoi fosila hienen taldeko animalia bat izan zela, ez lehoiena.

Direct download: NFXXIII-33a.mp3
Category:science -- posted at: 5:50pm EDT

XXIII. denboraldiaren 33. saioa: lehoi erraldoi fosila, kiralitatea eta fakultate baten urteurrena.

Direct download: NFXXIII-33.mp3
Category:science -- posted at: 5:48pm EDT

Tim Birkhead ornitologoak idatzitako liburu batek kontatzen du istorioa. Erdi Arotik XVI. mendera arte, branta musuzuriaren kumeen sorrera ezezaguna zen, Artikoan ugaltzen zelako. Hortaz, mito batek zioen antzar hura egurretan sortzen zela, eta ideia hori egokia zen garizumako ostiraletan hegazti hori jateko.

Direct download: NFXXIII-32c.mp3
Category:science -- posted at: 5:35am EDT

Itsas Lamiaren txokoan, Ionan Marigomez ezagutuko dugu: EHUko biologoa, toxikologoa, histologoa eta itsasoko zientzian ere aditua. Eta, batez ere, Plentzian itsas estazio bat erikitzeko ametsa izan zuen, eta amets hori betetzea lortu zuen.
Direct download: NFXXIII-32b.mp3
Category:science -- posted at: 5:33am EDT

Katedral gotiko ezaguna erre da: Parisko Notre Dame. Garai bateko istorio bat dirudi, beste katedral batzuek suteak, erorketak eta egitura erortzeko arriskua izan dituztelako garai batean. Baina hau ez da garai batekoa. 
Direct download: NFXXIII-32a.mp3
Category:science -- posted at: 5:32am EDT

XXIII. denboraldiaren 32. saioa: Notre Dame, Ionan Marigomez eta antzarrak garizuman jateko.

Direct download: NFXXIII-32.mp3
Category:science -- posted at: 5:31am EDT

Mentxu Aiertzak lau testigantza jaso ditu Ingalaterran lan egin duten zientzialari batzuen artean. Brexitak eragiten dituen arazoak, beldurrak eta perspektibak ulertu nahi izan ditugu laborategietan sartuta dauden langileen ikuspuntuetatik.

Direct download: NFXXIII-31c.mp3
Category:science -- posted at: 12:14pm EDT

Gaur, itsas estazioen historia kontatu digu Ibon Cancio itsas biologoak. Nola eta zergatik sortu ziren eta nola aldatu diren historian zehar.  Ibonek Plentziako Itsas Estazioan egiten du lan (PIEn), eta zentro horren parekoak diren estazioen historia aztertzen ari da. 

Direct download: NFXXIII-31b.mp3
Category:science -- posted at: 12:13pm EDT

NASAk esperimentu bat egin du urtebetez berdinak diren bi anai bikirekin. Batak ia urtebete eman du ISS estazioan, eta bestea Lurrean geratu da. Eta horri esker, espazioko egonaldi luzeak eragindako aldaketa fisiologikoak eta genetikoak ikertu ahal izan du.

Direct download: NFXXIII-31a.mp3
Category:science -- posted at: 12:11pm EDT

XXIII. denboraldiko 31. saioa: bikien esperimentua, itsas estazioen historia eta brexita. 

Direct download: NFXXIII-31.mp3
Category:science -- posted at: 12:10pm EDT

Pirinioetan airez iritsitako mikroplastikoak atzeman dituzte

Direct download: Qk30-190424_Mikroplastikoak_airean.mp3
Category:science -- posted at: 4:08am EDT

Zulo beltz baten irudia erakutsi du, lehen aldiz, EHT teleskopioko lantaldeak; M87 galaxiaren zulo beltza, hain zuzen. Orain arte zeharka baino ez dira detektatu zulo beltzak. Lehenego aldia da zulo beltz bat zuzenean behatzen dela.

Direct download: Qk28-190410_Zulo_beltzaren_argazkia.mp3
Category:science -- posted at: 12:38pm EDT

ETBko Teknopolis programan galdera horri erantzunnahi izan diote: diesel edo gasolina? Kontua da erantzuna ez dela batere erraza. Erregai bakoitzak ditu bere arazoak, eta gaur egun gainera dieselaren teknologia eta gasolinarena elkarrengana hurbiltzen ari dira. Iñaki Leturia Teknopoliseko aurkezleak aurkeztu digu erreportajea eta autoen erregaien testuingurua.

Direct download: NFXXIII-30c.mp3
Category:science -- posted at: 12:25pm EDT

Interneteko web ospetsua oso zentralizatua da gaur egun: gehienok erabiltzen ditugun zerbitzuak esku gutxi batzuetan daude. Baina bada zentralizazioa arazotzat jotzen duenik, eta kontrako bideari ateak ireki dizkionik. Igor Leturia informatikariak artikulu bat idatzi du horri buruz Elhuyar aldizkarian.

Direct download: NFXXIII-30b.mp3
Category:science -- posted at: 12:22pm EDT

Lur planeta elur-bola baten itxura izan zuen garai batean, agian behin baino gehiagotan. Orain, paleoklimatologoek aurkitu dute oso azkar desizoztu zela, milioi bat urtean baino azkarrago. Eta arrazoiaren hipotesi nagusia da sumendien eragina izan zela.

Direct download: NFXXIII-30a.mp3
Category:science -- posted at: 12:17pm EDT