Elhuyar Zientzia (science)

XIX. mendearen hasieran ez genuen aluminioa ezagutzen. Eta ezagutu genuenean, ugaria izanda ere, oso zaila zen erauzteko. Garestia zen. Gerora, bokata biltzeko materiala izateraino iritsi zen. Eta orain? Ingurumenaren ikuspuntutik ezin dugu esan merkea denik. 

Direct download: EKOIV-11c.mp3
Category:science -- posted at: 2:37am EDT

2006an, Jack Johnson kantari estatubatuarrak reduce, reuse and recycle hitzekin sortutako kanta bat argitaratu zuen. Gaur, Hostoen Arteko Melodietara ekarri dugu kanta hura. 

Direct download: EKOIV-11m.mp3
Category:science -- posted at: 5:24am EDT

Elhuyarren gogoeta bat egin dute adituekin batera, jasangarritasunaren komunikazioa nola egin behar den aztertzeko. Bai dibulgazioan bai eta hezkuntzan ere lagungarri izan daitezkeen ideiak bildu dituzte liburuxka batean. Elhuyarko Aitziber Lasa eta Aitziber Agirre izan dira gurekin liburuxka eta gogoeta bera aurkezteko. 

Direct download: EKOIV-11b.mp3
Category:science -- posted at: 5:19am EDT

Azterlan-eko Garikoitz Artola izan da gurekin, txatarraren birziklapenari buruz hitz egiten. Gainera, gure metalurgiaren egoeraz hitz egin digu, garrantzi handia dutelako txatarrak, imanek eta bateriek. Azkenean, gaurko metalen egoeraz hitz egin digu, bai eta birziklatze-prozesuetan sortzen dituzten arazoez ere.   

Direct download: EKOIV-11a.mp3
Category:science -- posted at: 4:59am EDT

IV. denboraldiaren 11. saioa: txatarra birziklatu, Jasangarritasunaren liburuxka eta Jack Johnson. 

Direct download: EKOIV-11.mp3
Category:science -- posted at: 4:57am EDT

Kolore bakarra dago astronauten jantzietan: zuria. Eta arrazoi sendo bat dago horretarako. Ume baten galdera batetik tiraka iritsi gara honi buruz hitz egitera, eta oso galdera egokia da, zientziaren ikuspuntutik. 

Direct download: NFXXVIII-10c.mp3
Category:science -- posted at: 5:57am EDT

Aurten, Donostian izango da Europako manufakturazio-kongresu nagusia, Manufuture. Bi antolatzailerekin izan gara, Tecnaliako Ane Irazustabarrena eta Idekoko Juanan Arrieta. Haiek hitz egin digute kongresuari buruz eta sektorearen eboluzioari buruz. 

Direct download: NFXXVIII-10b.mp3
Category:science -- posted at: 5:55am EDT

Ikerketa batek aztertu du zenbat artikulu "faltsu" argitaratu diren azken hamarkadetan, eta datua kezkagarria da. Korrupzioa handitzen ari da zientziaren argitalpenen munduan, baina oso zaila da baieztatzea zein diren artikulu "faltsu" horiek, eta horri esker kopuru bat ematea. 

Direct download: NFXXVIII-10a.mp3
Category:science -- posted at: 5:52am EDT

XXVIII. denboraldiaren 10. saioa: Manufuture kongresua Donostian eta astronauten jantzia zergatik zuria. 

Direct download: NFXXVIII-10.mp3
Category:science -- posted at: 4:14am EDT

Bo Diddley musikariak 1971an argitaratutako Pollution kanta ekarri dugu Hostoen Arteko Melodietara. Haren musikak, 1950eko hamarkadatik aurrera, eragin handia izan zuen XX. mendeko rock and roll generoan; gaur ekarri dugun kanta hau, ordea, gerokoa da, 1971ekoa, ekologiaren aldeko musika modan zegoen garaikoa. 

Direct download: EKOIV-10m.mp3
Category:science -- posted at: 7:17am EDT

Aranzadi Elkarteak Euskadiko Hegazti Habiagileen Atlasa egin berri dute. Urte askoko lana dago jasota bertan, Euskadin hegaztien presentzia nolakoa den jasotzen duen liburu mardula. Olatz Aizpurua ornitologoa izan da gurekin egindako lanaz hitz egiteko. 

Direct download: EKOIV-10a.mp3
Category:science -- posted at: 7:10am EDT

IV. denboraldiaren 10. saioa: Euskadiko hegazti habiagileen atlasa. 

Direct download: EKOIV-10.mp3
Category:science -- posted at: 7:07am EDT

Elhuyarrek antolatzen duen zientzia martxan dago aurten ere. Ikasturtean zehar gazte-taldeek zientziako proiektu bat garatzen dute irakasleen eta ikertzaile profesionalen laguntzarekin, eta udaberrian publikoki aurkezten dituzte emaitzak. Elhuyarko Danel Solabarrietak azaldu digu nolakoa izango den edizio hau. Eta izena emateko epea zabalik dagoela ere esan digu. 

Direct download: NFXXVIII-09c.mp3
Category:science -- posted at: 3:47am EDT

Kolaboratzaile berria dugu Norteko Ferrokarrillean, Lide Arana biokimikaria. Hark azaldu digu zer diren motor molekularrak eta kontatu digu nola funtzionatzen duten. Aldi berean biologikoak eta mekanikoak diren egitura horiek gure zeluletan daude. 

Direct download: NFXXVIII-09b.mp3
Category:science -- posted at: 3:44am EDT

Neuronen arteko konexioak galtzen direnean oso zailak dira berriz ere lotzeko, baina zientzialari asko ari dira ikertzen nola. Orain, fisikari-talde batek metamaterialak erabiltzea proposatu dute lotu beharreko gune horretan konexioak estimulatzeko, zuzenean neuronetara iritsi beharrik gabe. 

Direct download: NFXXVIII-09a.mp3
Category:science -- posted at: 3:41am EDT

XXVIII. denboraldiaren 9. saioa: neuronak eta metamaterialak, motor molekularrak eta Zientzia Azoka. 

Direct download: NFXXVIII-09.mp3
Category:science -- posted at: 3:38am EDT

Kardala institutuko lagunekin izaten dugu kolaborazio bat Ekosferan. Denboraldi honetako lehen atala dugu gaur haiekin. Igotz Gallastegi irakasleak etorri zaigu irratira galdera garrantzitsu batekin buruan: nolako egoeran dago akuakultura gaur egun Euskal Herrian? 

Direct download: EKOIV-09a.mp3
Category:science -- posted at: 4:46am EDT

IV. denboraldiaren 9. saioa: akuakultura Euskal Herrian. 

Direct download: EKOIV-09.mp3
Category:science -- posted at: 4:43am EDT

Ume batek galdera bat egin digu: astronauta batek, espazioan dagoela, arnasari eutsi eta kaskoa kendu-eta-jarri egiten badu azkar-azkar, zerbait gertatzen zaio? 

 

Direct download: NFXXVIII-08c.mp3
Category:science -- posted at: 3:59am EDT

Francesca Ferlaino italiarra elkarrizketatu dugu, Insbruckeko unibertsitateko fisikari bat. Bose-Einsteinen kondentsatuak baino harago joan da haren ekipoarekin, eta supersolidoak sortu, materiaren fase berri bat. 

Direct download: NFXXVIII-08b.mp3
Category:science -- posted at: 11:38am EDT

2021eko irailean metorito bat erori zen Marten, eta talkak eragindako uhin sismikoak ezusteko informazioa eman zigun Marteko barrualdeari buruz.  

Direct download: NFXXVIII-08a.mp3
Category:science -- posted at: 5:24am EDT

XXVIII. denboraldiaren 8. saioa: Marteko barrualdea, Francesca Ferlaino eta ume baten galdera astronauta baten kaskoari buruz. 

Direct download: NFXXVIII-08.mp3
Category:science -- posted at: 5:21am EDT

Direct download: EHU_Ekinean_Sara_Fernndez_Uria.mp3
Category:science -- posted at: 2:03am EDT

Jonnhy Cash eta Beach Boys musikariek, izenburu bera duten kanta bana egin zituzten. Don't go near the water. Hark 1976an eta hauek 1971n argitaratu zuten. Izenburu bera, eta gainera mezu bera hitzetan. 

Direct download: EKOIV-08m.mp3
Category:science -- posted at: 10:57am EDT

Nafarroako Agrobioteknologia institutuan, FitoRastreando proiektua garatu dute. Airearen kalitatea neurtzeko ideia polit bat da. Ikertzaileek landareak banatu dituzte, toki askoko jendeak zaindu ditzan. Eta landare horrek, haztean, tokian tokiko airean dauden substantziak jaso ditu. Landare horiek analizatu, eta horrela airearen kalitatea bera neurtu ahal izan dute. Iker Aranjuelo Mitxelena ikertzaileak kontatu dizkigu proiektuaren nondik norakoak. 

Direct download: EKOIV-08a.mp3
Category:science -- posted at: 10:53am EDT

IV. denboraldiaren 8. saioa: FitoRastreando proiektua, Beach Boys eta karbonoaren konpentsazio-merkatua. 

Direct download: EKOIV-08.mp3
Category:science -- posted at: 10:51am EDT

Entzun egiten da Einsteinek essan zuela dena erlatiboa dela. Hori ez da egia. Ez da egia dena erlatiboa denik, ezta Einsteinek horrelakorik esan zuela ere. Gainbegiratu ditugu Einsteinen ustezko esaldi batzuk. Badira berak esandakoak, eta badira berak inoiz esan ez zituenak, dena erlatiboa dela adierazten duen hori, adibidez. 

Direct download: NFXXVIII-07c.mp3
Category:science -- posted at: 4:08am EDT

Euskalmeteko Onintze Salazar meteorologoarekin dugun kolaborazioari ekin diogu iragarpenari begira. Mugikorren aplikazioen garai honetan, beharrezkoak al dira komunikabide tradizionaletako iragarpenak? Eta nolakoak izan behar dute? Horri buruz hitz egin digu Onintzek. 

Direct download: NFXXVIII-07b.mp3
Category:science -- posted at: 4:04am EDT

3.000 zelula-mota erregistratu dituzte garunaren atlas deitu dioten ikerketa berri batean. Neurozientzialari askoren lanak bildu, asko maila molekularrean egindakoak, eta orain arteko lan zehatzena egin dute garunean dauden zelulak aztertuta. 

Direct download: NFXXVIII-07a.mp3
Category:science -- posted at: 3:58am EDT

XXVIII. denboraldiaren 7. saioa: eguraldiaren iragarpena eta dena ez da erlatiboa. 

Direct download: NFXXVIII-07.mp3
Category:science -- posted at: 3:56am EDT

2023ko urtarrilleko kontua izan behar zuen. Gure hiri eta herri handietan trafikoa mugatu behar zen CO2ari lotutako irizpideen arabera. Emisio murriztuen guneak sortu eta kudeatzen hasi behar ziren ordurako. Baina kontua atzeratu egin zen, eta oraindik ez daude indarrean. Don Bosco ikastetxe integratuko Javi Oskoz irakasleak kontatu digu nola dagoen kontua orain, 2023ko urrian. 

Direct download: EKOIV-07a.mp3
Category:science -- posted at: 6:08am EDT

Nikolai Rimski Korsakoven pieza txikia da eta oso ezaguna. Intsektu hegalari baten imitazio musikal harrigarria da, eta horregatik ekarri dugu. Oso-oso ospetsua egin zen, eta beraz, bertsio asko egin dira. Gaurkoan, hiru bertsio ekarri dugu Hostoen Arteko Melodietara. 

Direct download: EKOIV-07m.mp3
Category:science -- posted at: 6:06am EDT

IV. denboraldiaren 7. saioa: Rimski Korsakov eta emisio murriztuen gunea. 

Direct download: EKOIV-07.mp3
Category:science -- posted at: 6:03am EDT

Gaur denboraldiko lehen kolaborazioa dugu kuantikaren atalean. Gure satelitea eta mekanika kuantikoa lotu ditugu EHUko eta DIPCko Txoni Matxain kimikariarekin, eta erregolitoari buruz hitz egin dugu, Ilargiaren gainazaleko hauts fina. Atmosferarik ez duenez, eta beste hainbat ezaugarrirengatik, oso jokabide berezia du hauts horrek, eta, besteak beste, fisika kuantikoak azaltzen du jokabide hori.  

Direct download: NFXXVIII-06b.mp3
Category:science -- posted at: 3:33am EDT

Daukagun hipotesi onenaren arabera, Ilargia talka baten ondorioz sortu zen. Gaur, EHUko Itziar Garate astronomoak kontatu digu oso lotuta daudela sorrera hori eta Ilargiaren orbita nolakoa den. Gainera, mareak eta beste oinarrizko ezaugarriei buruz ere hitz egin dugu. 

Direct download: NFXXVIII-06a.mp3
Category:science -- posted at: 3:28am EDT

XXVIII. denboraldiaren 6. saioa: Ilargia

Direct download: NFXXVIII-06.mp3
Category:science -- posted at: 3:16am EDT

Benoît Dorémus musikariak 2020 izeneko disko bat atera zuen. Bertako kanten hitzak ekologiarekin lotuta daude. Bitxiena da 2020 urtea baino hamar urte lehenago argitaratu zuela. Deigarria da, adibidez, Ne pas lire avant 2100 kantak kontatzen duen istorioa. 

Direct download: EKOIV-06m.mp3
Category:science -- posted at: 3:37am EDT

Europako kosta osoko biodibertsitatea ikertzen ari dira TREC espedizioan. Tara belauntzia eta kamioi baten barruko laborategi mugikor bat mugitzen ari dira kostako puntu batetik bestera lagunak hartu eta ikerketa asko egiten. Plentzian, PIE estazioan, geldialdi nagusietako bat egin du espedizioak. Gu bertako koordinatzailearekin izan gara, EHUko Ibon Cancio ikertzailearekin, lan erradoi horri buruz hitz egiten. 

Direct download: EKOIV-06a.mp3
Category:science -- posted at: 3:33am EDT

IV. denboraldiaren 6. saioa: TREC espedizioa PIEn, LEGO eta Benoît Dorémus-en 2020 diskoa. 

Direct download: EKOIV-06.mp3
Category:science -- posted at: 3:31am EDT

Industriak etengabe modernizatu behar du. Besteak beste, lan egin behar du produktuak iraunkor, konpontzeko errazak eta berrerabiltzeko modukoak izan daitezen. Gaur, ekoberrikuntzari buruz hitz egin dugu  Teknikerreko Jon Ander Sarasuarekin, IDEKOko Ibon Serranorekin eta eta BRTA aliantzako Jon Kepa Gerrikagoitiarekin. 

Direct download: NFXXVIII-05b.mp3
Category:science -- posted at: 3:05am EDT

Bi gertaera handi aste honetan. Batetik, DIPC zentrokoek antolatu duten Passion for Knowledge jaialdia, tartean Juan Ignacio Cirac fisikariarekin topaketa, eta, bestetik, aurtengo Nobel saridunen iragarpena. Eta, hain zuzen ere, Cirac-en erreakzioa jaso genuen, lankide batek jasoko du fisikako Nobel saria. Hori kontatu ondoren, saiatu naiz aurten saritutako lanen testuingurua ematen, bakoitza minutu batean, edo pixka bat gehiagoan. 

Direct download: NFXXVIII-05a.mp3
Category:science -- posted at: 2:51am EDT

Abesti ederki ezaguna gaurkoan, Hostoen Arteko Melodietan. Benito Lertxundik Zuberoa diskoan grabatutako Baliaren bertsoak. Benetako gertaera batean oinarrituta daude, euskal kostan harrapatutako azken balea izan zen, Orio herritik gertu. Baina bertsoek kontatzen dutenak epika handioagoa du historialariek diotena baino. 

Direct download: EKOIV-05m.mp3
Category:science -- posted at: 5:46am EDT

Irati Diez Virto hasiko da Ekosferan kolaboratzen. Biologoa da, biodibertsitatean eta kontserbazioan interes handia du, eta hortik abiatuta hartuko du parte gure saioan. Haren ibilbide profesionalaz hitz egin dugu, bai eta dibulgazioan egin dituen lanei buruz. Ongietorri Ekosferara!

Direct download: EKOIV-05a.mp3
Category:science -- posted at: 5:43am EDT

IV. denboraldiaren 5. saioa: balearen bertsoak eta Irati Diez Virto kolaboratzaile berria. 

Direct download: EKOIV-05.mp3
Category:science -- posted at: 5:41am EDT

Aurreko asteburuan estreinatu zen Teknopolis ETBko zientzia-programaren denboraldi berria. Nagore Rementeria zuzendaria eta Iñaki Leturia zuzendari eta aurkezlea izan dira gurekin denboraldi berria aurkezteko. Besteak, beste esan digute aurten 25 urte beteko dituztela antenan. 

Direct download: NFXXVIII-04c.mp3
Category:science -- posted at: 6:39am EDT

Gorka Orive EHUko farmaziako katedradunak eta beste bi lagunek Osasun Bakarrari buruzko liburu bat argitaratu berri dute, eta gurekin izan da liburua aurkezten. Beste bi egileak Ignacio Lopez Goñi mikrobiologiako katedraduna eta Elisa Pérez-Ramírez doktorea abaitaritzan. Hiru egile eta hiru ikuspuntu elkarrekin lanean, ingurumenaren mehatxuari aurre egiteko estrategia berria azaltzeko. 

Direct download: NFXXVIII-04b.mp3
Category:science -- posted at: 6:34am EDT

LHC azeleragailuan, Genevan, indar nuklear bortitza zehaztasun handiz neurtu dute. Quarkak elkarri lotuta mantentzen dituen indarra da, oinarrizko lau indarretan bortitzena. 

Direct download: NFXXVIII-04a.mp3
Category:science -- posted at: 6:30am EDT

XXVIII. denboraldiaren 4. saioa: indar nuklear bortitza, Salud Global liburua eta Teknopolisen denboraldi berria. 

Direct download: NFXXVIII-04.mp3
Category:science -- posted at: 6:26am EDT

Udan, Aranzadi Zientzia Elkarteak Europako Arkeologiaren Patrimoniaren saria bat jaso zuen Belfasten. Batetik ehun urteko lanarengatik, eta, bestetik, gaur egun egiten duen arkeologia, Irulegiko eskuaren adibidea barne. Mikel Edeso Egia Aranzadiko arkeologia-proiektuaren kudeatzailea izan da gurekin, eta sariaz, Aranzadiz eta arkeologiaz hitz egin dugu. 

Direct download: EKOIV-04a.mp3
Category:science -- posted at: 7:36am EDT

IV. denboraldiaren 4. saioa: Naturari kanta bat eta Europako Patrimonio Arkeologikoaren saria Aranzadirentzat. 

Direct download: EKOIV-04.mp3
Category:science -- posted at: 7:33am EDT

Direct download: IbaneAizpurua_EHUEkinean.mp3
Category:science -- posted at: 3:14am EDT

XXVIII. denboraldiaren 3. saioa: Immunoterapia eta minbizia. 

Direct download: NFXXVIII-03.mp3
Category:science -- posted at: 4:26am EDT

Europako pertsonai mitologiko bat dago, udaberriaren etorrerari lotua. Negu luzea gainditu ondoren natura bizitzara itzultzen deneko ospakizunen parte izaten da, maiatzaren 1eko ospakizun tradizionalean, May day. Britainia Handian Jack in the Green deitzen diote, eta 1977an Jethro Tull taldeak abesti bat egin zuen, hura oinarri hartuta. Neguan hazten den guztia zaintzen duen izakia da.  

Direct download: EKOIV-03m.mp3
Category:science -- posted at: 3:37am EDT

IV. denboraldiaren 3. saioa: Ekosfera berdea. Magnesioa, Jack in the Green, Europako Nekazaritza Ekologikoaren eguna, haziak zain, orlegi eta Singapur. 

Direct download: EKOIV-03.mp3
Category:science -- posted at: 3:30am EDT

Bakterioen kontra antibiotikoak erabiltzen ditugu, Alexander Flemmingek penizilina G aurkitu zuenetik, gaixotasun askoren kontrako baliabide miragarria izan dira. Baina bakterioek ikasi egiten dute haien efektuari aurre egiten: erresistentzia garatzen dute. Denborarekin, gehiegizko erabilerak eta erabilera desegokiek areagotu egin dituzte bakterio askoren erresistentziak, eta osasun publikoko arazo orokor bat bilakatu da. Bego Zubia Gallastegi Elhuyarko kazetari zientifikoak dokumental bat egin du gaiari buruz. Grabagailua hartu eta harengana joan gara. 

Direct download: NFXXVIII-02b.mp3
Category:science -- posted at: 3:36am EDT

Urtero ospatzen da 3DMC kongresua, metrologia industrialaren esparruan Europan egiten den kongresu nagusia. Aurtengo edizioa BIlbon hasiko da eta IDEKO eta Tekniker zentro teknologikoetan ere izango da. Metrologia berez neurketaren zientzia da, zehaztasunaren zientzia. Baina hori baino gehiago ere bai. Gurekin, IDEKOko Alberto Mendikute Garate eta Teknikerreko Unai Mutilba Larrea izan dirakongresua eta gaia bera aurkezteko. 

Direct download: NFXXVIII-02a.mp3
Category:science -- posted at: 3:30am EDT

XXVIII. denboraldiaren 2. saioa: 3DMC metrologia-kongresua eta Erresistente dokumentala. 

Direct download: NFXXVIII-02.mp3
Category:science -- posted at: 3:25am EDT

Direct download: Aitor_Marcos_Ekinean.mp3
Category:science -- posted at: 8:28am EDT

Cat Stevens musikariaren laugarren diskoaren abesti bat dugu gaurkoan hostoen arteko melodietan. Where Do the Children Play. Ideia bitxia da: ondo dago teknologia garatzea, baina non jolastu behar dute umeek? 

Direct download: EKOIV-02m.mp3
Category:science -- posted at: 3:09am EDT

Ura ondo kudeatzea ez da erraza, batez ere, ur edangarria. Gaur izan gara kudeaketa horretara teknologia ikertzen dutenekin. Batetik, CEITeko Beñat Elduayen eta, bestetik, BRTAko Garbiñe Manterolarekin. Euskal Herriko uraren egoera aurkezteaz gain, esparru honen erronkak zein diren kontatu digute. 

Direct download: EKOIV-02aa.mp3
Category:science -- posted at: 3:03am EDT

IV. denboraldiaren 2. saioa: uraren kudeaketa eta Cat Stevens. 

Direct download: EKOIV-02.mp3
Category:science -- posted at: 6:50am EDT

UEUk argitaratu berri duen liburu bat izan dugu gurean. Adimen artifiziala: filosofia eta teknologiaren bilgune. UEUko 50. urteurrenari lotutako argitalpena da, eta testuak hainbat ekitaldietan erabilitako materialetik sortua da. Liburuan aurkezten da adimen artifiziala zer den, zer ibilbidea egin duen historian eta nolako gogoeta filosofiko eragin dituen gaur egun gauden unean. Gurekin liburuaren argitaratzaileetako bat izan da, Aitzol Astigarraga, UEUko kidea eta gure saioaren aspaldiko laguna. 

Direct download: NFXXVIII-01b.mp3
Category:science -- posted at: 3:21am EDT

Elhuyar aldizkariaren iraileko zenbakia kalean da. Saien kultura eta paleolitoko haurren ikerketa dira bi gai nagusiak zenbaki honetan. Eta biei buruz hitz egin dugu Ana Galarraga aldizkariaren zuzendarikidearekin. Zenbaki honetako bestelako gaiak ere aurkeztu dizkigu. 

 

Direct download: NFXXVIII-01a.mp3
Category:science -- posted at: 3:19am EDT

XXVIII. denboraldiaren lehen saioa: Elhuyar aldizkaria eta UEUk argitaratutako liburu bat adimen artifiziala eta filosofia uztartzen dituena. 

Direct download: NFXXVIII-01.mp3
Category:science -- posted at: 3:15am EDT

1974an, Johnny Cash musikariak, country estiloaren ikonoak, ekologiari heldu zion Don't go near the water kantaren letran. Berez, ez zen oso kanta arrakastatsua izan, baina Cash musikaren izen handietako bat zenez, bultzada eman zion ingurumenaren aldeko kezka musikan islatzeari. Kanta honekin abiatu dugu Hostoen Arteko Melodiak atala, gure atal musikal berria. 

Direct download: EKOIV-01m.mp3
Category:science -- posted at: 3:21am EDT

IV. denboraldiaren 1. saioa: Aito Marcos eta Johnny Cash-en Don't Go near the Water

Direct download: EKOIV-01.mp3
Category:science -- posted at: 2:53am EDT

Mitologia eta zientzia ez dira gauza bera, baina haien arteko konexio bat badago. Juan Inazio Hartsuaga antropologoa izan da gurekin konexio hori aztertzeko. Hark mitologiari buruzko tesia egin zuen, eta ederki ezagutzen ditu, Euskal Herrikoa zein beste toki bateko batzuk ere. Xehetasunez betetako konexioa dute zientziarekin. 

Direct download: NFXXVII-42b.mp3
Category:science -- posted at: 5:02am EDT

XXVII. denboraldiaren 42. saioa: mitologia eta zientzia. 

Direct download: NFXXVII-42.mp3
Category:science -- posted at: 4:48am EDT

Inazio Martinez de Arano adituak European Forest Institute zentroan egiten du lan. Gurekin izan da basoen eta megasuteen gaiaz hitz egiteko. Basoan pizten diren sute gehienak lehen minutuetan itzaltzen dira, baina gutxi batzuek hedatu egiten dira, eta megasute bilakatzen dira. Horiek, geroz eta ugariagoak dira. Sute horien kudeaketa arazo tekniko bat izateaz gain, arazo sozial eta politikoa ere izan behar du. 

Direct download: EKOIII-42a.mp3
Category:science -- posted at: 3:54am EDT

III. denboraldiaren 42. saioa, azken saioa: basoak eta megasuteak. 

Direct download: EKOIII-42.mp3
Category:science -- posted at: 3:50am EDT

CFMko Javi Aizpurua Iriazabal fisikaria aurtengo Euskadi Ikerketa sariduna da. Harekin izan gara haren ibilbide profesionala ezagutzeko, zientziari buruz hitz egiteko eta, oro har, bizitza aztertzeko. 

Direct download: NFXXVII-41b.mp3
Category:science -- posted at: 7:59am EDT

Pantailetan, izkin batean, bateria zenbateraino kargatuta dagoen adierazten duen portzentaje bat ikusten da. Baina nola neurtzen da hori? Nola daki makinak bateriaren karga zenbatekoa den une honetan? Albiste txarra da estimazio bat dela; albiste ona, berriz, estimazio ona izaten dela. 

Direct download: NFXXVII-41a.mp3
Category:science -- posted at: 7:56am EDT

XXVII. denboraldiaren 41. saioa: Javi Aizpurua, Euskadi ikerketa saria. 

Direct download: NFXXVII-41.mp3
Category:science -- posted at: 7:54am EDT

III. denboraldiaren 41. saioa: Urumeako zentral hidroelektrikoak eta "Ta argiya iñ zan" proiektua. 

Direct download: EKOIII-41.mp3
Category:science -- posted at: 7:04am EDT

Pozoiak ez dira gizakion kontu bat bakarrik. Sugeen % 10ak, gutxi gorabehera, pozoia erabiltzen dute erasorako eta defentsarako. Baina Agatha Christieren pozoiekin konparatuta oso bestelakoak dira. Txistu eraldatua da, proiteina toxikoz jositakoa. 

Direct download: NFXXVII-40c.mp3
Category:science -- posted at: 6:30am EDT

Agatha Christieren pozoiak harrigarriak dira. 1937an argitaratutako Dumb Whitness eleberrian fosforoa proposatzen du pozoi moduan. Eta pozoi fosforeszentea da; iluntasunean distira egiten du. Mentxu Aiertza kimikariak azaldu digu nolako pozoia den, eta itxuraz Christieren eleberriak inspirazioa ekarri ziola gerora hiltzaile bati hau erabiltzeko. Pozoiei buruzko hurrengo sekzioa, sugeen pozoiari buruzkoa da. 

Direct download: NFXXVII-40b.mp3
Category:science -- posted at: 6:25am EDT

XXVII. denboraldiaren 40. saioa: pozoiak, batetik fosforoa eta bestetik sugeen pozoia. 

Direct download: NFXXVII-40.mp3
Category:science -- posted at: 6:18am EDT

Ikerketa asko egin dituzte adituek uholdeen arriskua non eta nola sortzen den azaltzeko. Batetik ulertu behar da zergatik izaten dira euri-jasa handiak kostako hainbat puntuetan, eta zein den orografiaren eragina euri-ur hori guztiaren nondik norakoan. Gero, gizakiak sortutako azpiegituren eragina ere aztertu behar da, oso paper garrantzitsua jokatzen baitu. 

Direct download: EKOIII-40b.mp3
Category:science -- posted at: 4:49am EDT

III. denboraldiaren 40. saioa: Euskelec eta uholdeen arriskua. 

Direct download: EKOIII-40.mp3
Category:science -- posted at: 4:18am EDT

Direct download: Arrate_Santaolalla.mp3
Category:science -- posted at: 2:55am EDT

DIPC zentroak eta Elhuyarrek antolatzen dute urtero ON-zientzia bideo lehiaketa. Aurten, euskaraz egindako bideo onenaren saria Ane Ibargoyen Alvarezek irabazi du kapsaizinari buruzko animazio batekin: "Mina edo pikantea?" 

Direct download: NFXXVII-39c.mp3
Category:science -- posted at: 5:16am EDT

Fisika kuantikoa da gauza txikien fisika. Elektroiena, protoiena, fotoiena, neutroiena, bai eta oinarrizko partikulena ere. Txoni Matxain kimikari teorikoak aurkeztu digu mundu hori, eta horrekin batera fisikariek bateratu nahi dituzten lau oinarrizko indarren mundua. 

Direct download: NFXXVII-39b.mp3
Category:science -- posted at: 4:56am EDT

Kuantikaren feomeno arraro bat, korapilatze kuantikoa, ingelesezko entanglement, erabil daiteke mikroskopiko optikoen bereizmen ahalmena handitzeko. Biologian, adibidez, frekuentzia altuko argia erabili gabe, zehaztasun handiz behatu daitezke zelulak, haiek hiltzeko arriskurik gabe.

 

Direct download: NFXXVII-39a.mp3
Category:science -- posted at: 4:49am EDT

XXVII. denboraldiaren 39. saioa: korapilatze kuantikoa mikroskopioetan, oinarrizko partikulen sekretu kuantikoak eta ON-zientzia lehiaketa 2023. 

Direct download: NFXXVII-39.mp3
Category:science -- posted at: 4:46am EDT

Gaur egun, mendietan iratzea ez da modu tradizionalean kudeatzen, eta metatzen ari da. Hori ikusita, Baztango Malerreka Commos Zerbitzukoek proiektu bat abiatu dute iratze hori jaso eta papera egiteko. Proiektu horretan, erakunde askok hartu dute parte; adibidez, Tolosako Paper Eskolako adituek. Proiektuaren lehen emaitzak aurkeztu dizkigute Malerrekako Isabel Elizaldek eta Tolosako Paper Eskolako Mentxu Aiertzak. 

Direct download: EKOIII-39a.mp3
Category:science -- posted at: 4:08am EDT

III. denboraldiaren 39. saioa: Iratzetik paperera. 

Direct download: EKOIII-39.mp3
Category:science -- posted at: 4:04am EDT

Kalean da Elhuyar aldizkariaren azken zenbakia. Ekaineko zenbakia da eta esparru askotako edukiak ditu: adimen artifiziala, menopausia, ibaietako urtegi txikien etorkizuna eta abar luze bat. Aldizkariaren zuzendarietako bat, Ana Galarraga, izan da gurekin eta edukiei gainbegirada bat ematen lagundu digu. 

Direct download: NFXXVII-38b.mp3
Category:science -- posted at: 3:44am EDT

Garunean zimurrak izateak berak eragiten duen haren jardueran. Alegia, garunaren forma, itxura fisikoa bera, garrantzitsua da seinale elektrikoaren hedatzearen moduan. Melbourneko Monash unibertsitateko fisikari batzuek aztertu dute nola. Neurri batean, garunaren jarduera ingeniaritzaren ikuspuntutik azter daiteke. Beste neurii handi batean, noski, neurozientzien bitartez aztertu behar da. 

Direct download: NFXXVII-38a.mp3
Category:science -- posted at: 3:36am EDT

XXVII. denboraldiaren 38. saioa: garunaren zimurrak, Elhuyar aldizkaria eta Zientrzia Azoka. 

Direct download: NFXXVII-38.mp3
Category:science -- posted at: 3:33am EDT

Iñaki Sanz-Azkue biologoa izan da gurekin. Aurten, CAF-Elhuyar sariketan irabazi du kazetaritzaren kategorian saria dragoitxoari buruzko artikulu batekin. Ekosferan, gai horri buruz egin genuen Sanz-Azkuerekin elkarrizketa luzea. Gaur, hari hitz egin dugu. Gertutik ezagutu nahi izan dugu ibilbide profesional oparoa duen pertsona. 

Direct download: EKOIII-38a.mp3
Category:science -- posted at: 8:40am EDT

III. denboraldiaren 38. saioa: Iñaki Sanz-Azkue eta Bioterra azoka. 

Direct download: EKOIII-38.mp3
Category:science -- posted at: 8:36am EDT

XXVII. denboraldiaren 37. saioa: elektroiak dantzan argia harrapatzeko eta matematikari baten apologia. 

Direct download: NFXXVII-37.mp3
Category:science -- posted at: 6:34am EDT

Arantzazu Luzarraga Iturrioz arkitektoak iaz CAF-Elhuyar sarietan sorkuntza-beka bat eskuratu zuen Bizkaiko labe garaien hondakinen eraginaren mapa pertsonal bat egiteko. Proiektuari Ostutako paisaiak izena jarri dio. Gurekin izan da proiektua azaltzeko, erabat lotuta dagoen antropozenoaren kontzeptuaz hitz egiteko. 

Direct download: EKOIII-37a.mp3
Category:science -- posted at: 5:45am EDT

III. denboraldiaren 37. saioa: Ostutako paisaiak eta antropozenoa eta UGASS proiektua. 

Direct download: EKOIII-37.mp3
Category:science -- posted at: 5:40am EDT

Urteroko jaialdia da Pint of Science. Ikertzaileek haien proiektuez hitz egiten dte taberna batean, garagardo bat eskuan duen edozeinen aurrean. Datorren astean ospatuko dute aurtengo edizioa. Guk Ondarroako egitaraua ezagutu dugu Josu Ceberioren eskutik, eta Donostiakoa eta Errenteriakoa Uxue Aizarnaren eskutik. 

Direct download: NFXXVII-36b.mp3
Category:science -- posted at: 4:51am EDT

UEUk antolatzen duen Ikergazte kongresuan izan gara. Bi urtean behin egiten dute, eta aurtengo edizioa Donostian izan da. Han izan gara, batetik, antolatzaileetako batekin, Olatz Arbelaitz informatikariarekin, eta bestetik, banatzen dituzten lan onenen sarien irabazle birekin, Eneko Sotomayor eta Irati Mendia. 

Direct download: NFXXVII-36a.mp3
Category:science -- posted at: 4:48am EDT

XXVII. denboraldiaren 36. saioa: UEUren Ikergazte kongresua eta Pint of Science jaialdia. 

Direct download: NFXXVII-36.mp3
Category:science -- posted at: 4:46am EDT

San Isidro egunean grabatu genuen elkarrizketa hau, nekazarien eta abeltzainen egunean. Hizlariak, Asier Albite albaitaria eta Izaro Zubiria albaitari eta abeltzaina. Biek gertutik ezagutzen dute sektorea, eta oso ondo dakite zer den eta zer ez den abeltzaintza ekologikoa. Solasaldi luze eta atsegina izan genuen haiekin. 

Direct download: EKOIII-36a.mp3
Category:science -- posted at: 4:16am EDT

III. denboraldiaren 36. saioa: abeltzaitzan ekologikoa. 

Direct download: EKOIII-36.mp3
Category:science -- posted at: 4:12am EDT

Telefonoaren historian sartu gara azken aldiz "Bai, esan!" ataean. Buruhauste bat izan zen telefonoak ahotsa nola jasoko zuen asmatzea, mikrofonoa alegia. Baina ikatzezko mikrofonoa garatu zutenean, mende oso batez erabiliko genuen tresna estandar bat lortu zuten. Tartean, Edison. 

Direct download: NFXXVII-35c.mp3
Category:science -- posted at: 3:43am EDT