Elhuyar Zientzia (science)

XXIII. denboraldiaren 7. saioa: planeta gogokoenak eta Amaia Arranz eta antzinako ogia.

Direct download: NFXXIII-07.mp3
Category:science -- posted at: 4:41pm EDT

Nature aldizkariekoek aztertu dute zenbat misio izan diren edo prest dauden planetak ikertzeko. Eta planeta guztietan Marte da irabazlea 55 misiorekin. Kanpoko planetek misio bana izan dute. Kopuru horietatik hainbat ondorio atera litezke.

Direct download: Qk05-181101PlanetakEtaMisioak.mp3
Category:science -- posted at: 4:34am EDT

Izaskun Elezgarai izan dugu irratian datorren asteko topaketa bat aurkezten: Eibarren, Osasun-zientziatako Ikertzaileen III. Topaketa izango dute urriaren 25ean. Ikertzaile euskaldun asko egun bateko topaketa intentsu batean. 

Direct download: NFXXIII-06c.mp3
Category:science -- posted at: 12:14pm EDT

Gorka Azkunek mundu-ereduei buruz hitz egin digu adimen artifizialari buruzko atalean. Ingurunearen eredu bat egiteari buruz. Hortik, neurona-sareak erabilita, azaldu digu nola lortzen duten makina batek haren "ametsetatik" ikasten. 

Direct download: NFXXIII-06b.mp3
Category:science -- posted at: 12:13pm EDT

Matematika ez da formuletan islatzen dena bakarrik. Etxeko armairuetan topologia konpexuaren adibide asko daude. Horietako bat alkondara da, gorputzari egokitzen den oihalezko "egitura" bat, oihal-puska bakarretik egin ezin dena. 

Direct download: NFXXIII-06a.mp3
Category:science -- posted at: 12:08pm EDT

XXIII. denboraldiaren 6. saioa: alkondarak, ingurunearen eredu adimenduna eta osasun zientzietako ikertzaileen topaketa. 

Direct download: NFXXIII-06.mp3
Category:science -- posted at: 12:07pm EDT

Gero eta ikerketa gehiagok erakusten du herpes birusa alzheimerraren arrisku-faktorea dela

Direct download: Qk04-181024_Herpes_birusa_eta_alzheimerra.mp3
Category:science -- posted at: 7:35am EDT

Hasi dira jadanik ZarautzOn taldeko lagunak ekitaldiak, bisitak eta hitzaldiak prestatzen 2018-19 ikasturterako. Gaur gurekin Jose Mari Larramendi eta Anabel Juaristi izan dira horren berri ekartzeko.

Direct download: NFXXIII-05c.mp3
Category:science -- posted at: 3:52am EDT

Txoni Matxainen estreinua dugu aurtengo denboraldian, kuantikaren atalarekin. Orbita kontzeptutik abiatu, eta orbital kontzeptura egin dugu salto. Planetak orbitetan mugitzen dira; elektroiak, berriz, orbitaletan, eta ahal ere, orbital bat ez da elektroiaren mugimendua adierazten duen ideia bat. Beste zerbait da.

Direct download: NFXXIII-05b.mp3
Category:science -- posted at: 3:51am EDT

Ikerketa baten arabera, pertsona batek batezbeste 5.000 aurpegi gogoratzen ditu. Datu deigarria da, baina nola lortu dute datu hori? Beharbada ez da datu zuzena. Nolanahi ere, interesgarriena da ikustea nola lortu duten datua, eta metodo fidagarria dena ala ez.

Direct download: NFXXIII-05a.mp3
Category:science -- posted at: 3:44am EDT

XXIII. denboraldiaren 5. saioa: 5.000 aurpegi, orbitalak eta ZarautzOn.

Direct download: NFXXIII-05.mp3
Category:science -- posted at: 3:42am EDT

York-eko Unibertsitatean egindako ikerketa baten arabera, pertsona batek, batezbeste, 5.000 aurpegi gogoratzen ditu. Baina ikerketa egiteko modua ez da oso egokia datu jakin hori ontzat emateko. Ikertzaileek berek autokritika egin dute. Nolanahi ere, ikerketak beste ikerketen oinarria izateko balio du.

Direct download: Qk03-1810185000Aurpegi.mp3
Category:science -- posted at: 3:35am EDT

Azken urteotan gero eta ozenagoa da Nobel sarien aurkako iritzia, besteak beste, emakumezkoak baztertzeagatik

Direct download: Qk02-181010_Nobelak_auzitan.mp3
Category:science -- posted at: 5:22am EDT

Proteinen eboluzioa azkartu daiteke eta azkartzearekin batera, bideratu nahi den helburuetara. Hori izan da aurtengo kimikako Nobel saria jasoko dutenen lanaren muina. Natura, nolabait, gure esanetara jarri digute, neurri batean.

Direct download: NFXXIII-04e.mp3
Category:science -- posted at: 4:37pm EDT

Donostiako Eureka museoko Larraitz Etxeberria beroari buruz hitz egin digu, urtaroen azalpenetik hasita eta sentsazio termikoaren zergatietaraino. Ez da zer tenperatura dagoen toki batean, baizik eta giza gorputzak nola sentitzen duen.

Direct download: NFXXIII-04d.mp3
Category:science -- posted at: 4:35pm EDT

Zientzia fikzioa dirudi: argiarekin objektuak hartu eta mugitu daitezke. Argia laser bat da, behar bezala manipulatua, eta objektuak oso gauza txikiak, batzuetan birus baten tamainakoak. Aurtengo saridunek teknologia hori garatu dute eta gaur egun haien asmakuntzak estandarrak dira laserren teknologiaren esparruan.

Direct download: NFXXIII-04c.mp3
Category:science -- posted at: 4:32pm EDT

Oskar Gonzalez gure kimikari kolorezaleak kontatu digu zenbat koloreko odolak existitzen diren. Esan daiteke, espezie gehienen odola ez dela gorria. Askok odol urdina edo berdea dute; kimikak azaltzen digu zergatik.

Direct download: NFXXIII-04b.mp3
Category:science -- posted at: 4:31pm EDT

Sarrera orokor bat egin dugu Nobel sariei buruzkoa. Gainera, medikuntzakoa gainetik azaldu dugu: minbizia norberaren sistema immunologikoa erabilita trata daiteke, bain ahorretarako sistemak dituen eragozpenak gainditu behar dira.

Direct download: NFXXIII-04a.mp3
Category:science -- posted at: 4:26pm EDT

XXIII. denboraldiaren 4. saioa: Nobel sariak, odolaren koloreak eta beroa.

Direct download: NFXXIII-04.mp3
Category:science -- posted at: 4:21pm EDT

ETBko Teknopolis programa, zientzia-programa, bueltan da aste honetan. Denboraldi berria du, eta gainera otsailean 20 urte egingo ditu emtitzen hasi zenetik. Gu Iñaki Leturia eta Nagore Rementeriarekin izan gara, aurkezlea eta zuzendariarekin, hurrenez hurren.

Direct download: NFXXIII-03d.mp3
Category:science -- posted at: 3:59pm EDT

Idoia Mujika CFM zentroko komunikatzaileak aurkeztu digu orain Donostian ikusgai dagoen Fotciencia15 argazki-erakusketa.

Direct download: NFXXIII-03c.mp3
Category:science -- posted at: 3:56pm EDT

Hernio eta Gazume mendien ingurua Kontserbazio Bereziko Gune izendatu zuten duela 5 urte. Orain, urteurrena ospatu dute Fagus Alkiza interpretazio-zentroan eta Donostiako Aquariumean. Guk gunea eta 5 urteko lan hori ezagutu dugu Naturtzaindia taldeko Iñaki Aizpuru biologoaren eskutik.

Direct download: NFXXIII-03b.mp3
Category:science -- posted at: 3:52pm EDT

Zientzia vs. eliza eredua ez du ondo azaltzen Galileo Galileiren historiaren gatazka. Elizan bazen Galileoren aldekorik, eta Inkisizioaren aurrean salatu zutenak Pisako Unibertsitateko kideak ziren. Orain topatutako eskutitz batek laguntzen du gatazka ulertzen.

Direct download: NFXXIII-03a.mp3
Category:science -- posted at: 3:48pm EDT

XXIII. denboraldiaren 3. saioa: Galileoren eskutitza, Hernio eta Gazume, Fotciencia15 eta Teknopolis.

Direct download: NFXXIII-03.mp3
Category:science -- posted at: 3:47pm EDT

Hitzaldien ziklo bat da ikertzaileen gaua. Oskar Gonzalez kimikaria, gure kolaboratzailea, bertan izango da hizlari, eta aurrerapen txiki bat ekarri digu.

Direct download: NFXXIII-02c.mp3
Category:science -- posted at: 3:22am EDT

Historiaurrean, gizakiak harrapatzen zuen guztia erabili zuen teknologia berria garatzeko, besteak beste, animalien hezurrak. Zer animalia? Zer hezur? Zer teknologia? Aritza Villaluenga EHUko palentologoa editorea da gai horri buruzko monografiko batean; bertan kontatzen digute zer dakigu gaiaz Europako aztarnategietatik ateratako informazioari esker.

Direct download: NFXXIII-02b.mp3
Category:science -- posted at: 3:21am EDT

Frantziako herri bat da Descartes. Han jaio zen Rene Descartes, matematikari eta filosofo ospetsua. Familia ez zen hangoa, baina izurrite batetik iheska, han erditu zen ama. Kontua da garai hartan herriak La Haye de Tourain zuela izena, baina pertsonai handi horren jaiotzarengatik izena aldatu zioten.

Direct download: NFXXIII-02a.mp3
Category:science -- posted at: 3:20am EDT

XXIII. denboraldiaren 2. saioa: Descartes, hezur-teknologia eta ikertzaileen gaua.

Direct download: NFXXIII-02.mp3
Category:science -- posted at: 3:13am EDT

Direct download: ignobelak.mp3
Category:science -- posted at: 6:21am EDT

Kioskoan da Elhuyar aldizkariaren iraileko zenbakia. Guk edukiei eman diegu gainbegirada bat aldizkariko erredaktoreetako batekin, Ana Galarragarekin.

Direct download: NFXXIII-01c.mp3
Category:science -- posted at: 4:52am EDT

Grafenoari buruzko kongresu batean izan gara, GrapheneWeek-en, Amaia Zurutuza Garphenea institutuko zuzendari zientifikoarekin, Galdera da: zertan da material liluragarri horren ikerketa gaur egun? Azken berriak zein diren galdetu dioguu Zurutuzari, eta ikusi ahal izan dugu nolako giroa dagoen grafenoa ikertzen dutenen artean. 
 
Direct download: NFXXIII-01b.mp3
Category:science -- posted at: 4:51am EDT

Bueltan gaude denboraldi berrian. Udari begira jarrita, uztaileko albiste bat aukeratu dugu: ESAko ikertzaile batzuek ur likidozko laku bat topatu dute Marten, lurpean, edo hala uste dute. Topatze-teknikak berak azaltzen du zergatik. 

Direct download: NFXXIII-01a.mp3
Category:science -- posted at: 4:49am EDT

XXIII. denboraldiaren 1. saioa: uda bukatu da, GrapheneWeek eta Elhuyar aldizkaria.

Direct download: NFXXIII-01.mp3
Category:science -- posted at: 4:48am EDT

Saioa bukatzeko, biologoen mundura sartuko gara, jolastera. Bizidunak sailkatuta dituzte izen zientifikoak erabilita, eta batzuetan oso izen xelebreak erabiltzen dituzte. Guk haietako batzuk bildu, eta gurera ekarri ditugu. Esate baterako; bada Abra cadabra izena jaso zuen txirla bat. Izen bitxia. Hala ere, gaur egun Theora mesopotamica  izenarekin dago sailkapen taxonomikoan. 
 
Direct download: NFXXII-43b.mp3
Category:science -- posted at: 4:08pm EDT

Joachim Frank iazko kimikako Nobel saridunaren hitzak izan ditugu. Baita harekin lan egin duen Xabier Agirrezabala ikertzailearenak ere. Baina haiek ez dira gurekin estudioan egon; haiek elkarrizketatu zituzten, ordea, Mentxu Aiertza gure kolaboratzaileak eta Berriako Edu Lartzanguren kazetariak. Mentxu eta Edu gurekin izan dira denboraldiko azken saio honetan gurekin.

Direct download: NFXXII-43a.mp3
Category:science -- posted at: 3:51pm EDT

XXII. denboraldiaren 43. saioa: Joachim Frank Nobel sariduna eta izen zientifikoak.

Direct download: NFXXII-43.mp3
Category:science -- posted at: 3:46pm EDT

Surfean aritzeko olatu handienek 30 metro altu inguru dira. Sekulakoa. Surferako oso aproposak dira, baina ez bakarrk surferako. Olatu horiek energia-kantitate handia dute barruan. Zientzialariek estimazio bat egin dute jakiteko zenbateko energia duen horrelako olatu erraldoi batek.

Direct download: Qk39-180628SurfEtaOlatuen_Energia.mp3
Category:science -- posted at: 4:25am EDT

Joseph Fourier XVIII. mendeko matematikaria zen, baibna haren lanak XXI. menderaino iritsia da oinarrizko tresna matematiko moduan. Irratia egiteko erabiltzen da, adibidez. Eta argazkiak tratatzeko, eta subatantzien detekzio espektrometrikoan eta beste aplikazio askotan. Hala ere, ez da oiihartzun oso handia duen tresna matematiko bat. Horregatik, dibulgazioaren garrantziarengatik, Fourieren trasformatua ekarri digu gaur ELI ALBERDIk Norteko Ferrokarrillera.

Direct download: NFXXII-42b.mp3
Category:science -- posted at: 6:56am EDT

Surflariek bilatzen dituzten olatu handienak oso energetikoak dira. Nazaré herrian, adibidez, 30 metro altu diren olatuen gainean aritu izan dira surfean, eta zientzialariek kalkulatu dute olatu horietako baten energia nahikoa dela milioika telefono mugikor kargatu ahal izateko.

 

Direct download: NFXXII-42a.mp3
Category:science -- posted at: 6:51am EDT

XXII. denboraldiaren 42. saioa: Surf egiteko olatuak eta Fourier.

Direct download: NFXXII-42.mp3
Category:science -- posted at: 6:41am EDT

CAf-Elhuyar sarien artikulu orokorren kategoria irabazzi duen testuak soluzio bat proposatzen du plastikoen birziklapenerako. Irtenbide zirkularra deitu diote. Arazo handia da hondakin plastikoen kudeaketa, kanpotik ikusten dena baino konplexuagoa. Alaitz Etxabidek, artikuluaren egileak, azaldu digu zergatik.

Direct download: NFXXII-41c.mp3
Category:science -- posted at: 3:09am EDT

"Vacuum" bideoak irabazi du OnZientzia lehiaketa. Patxi Razkin, iazko edizioaren irabazleak berak irabazi du aurten. Bideoan kontatzen digu atomoaren zati handiena hutsunea dela, eta horrek ondorio interesgarriak ditu. Adibidez, elkar ukitzen dugunean, ez garela benetan elkar ukitzen ari.

Direct download: NFXXII-41b.mp3
Category:science -- posted at: 3:06am EDT

Afrikako Baobad zaharrenak hiltzen ari dira. Baita altuenak ere. Eta zientzialariek ez dakite zergatik den hori. 2.000 urtetik gora bizi dira zuhaitz horiek, baina azken 12 urteetan, bat-batean, zaharrenetako asko hil egin dira. Hipotesi batzuk daude heriotza horiei buruz, infekzioekin eta lehorteekin zerikusia dutenak, baina arrazoia ez da ezaguna.

Direct download: NFXXII-41a.mp3
Category:science -- posted at: 3:03am EDT

XXII. denboraldiaren 41. saioa: baobad zaharrak, PatxiRazkin eta vacuum eta Plastikoen birziklapenaren soluzioa.

Direct download: NFXXII-41.mp3
Category:science -- posted at: 3:00am EDT

Antartikako izotz-geruzak hiru bilioi tona izotz galdu ditu hogeita bost urtetan, eta horrek itsas maila ia zortzi milimetro igotzea eragin du. Eta itsas mailak gora egin dituen zortzi milimetro horietatik hiru, azken bost urteetan igo dira. Horixe dio izotz-geruzaren gorabeherak ikertzen dituen nazioarteko ikerketa-talde handi batek, IMBIE ikerketa taldeak, Nature aldizkarian argitaratu duen azken azterketak.

Direct download: Qk38-180620_Antartikan_urtzen_den_izotza.mp3
Category:science -- posted at: 1:15pm EDT

Kristal likido berri bat aurkeztu dute Nature aldizkarian. Material horren partikulak bi norbideetan autoordenatzen dira, eta horrek propietate optiko oso onak ematen dio. Egunen batean, zure pantailetan erabil litekeen material bat da; kristal likido bat, gainera, garai batean oso berria zen teknologia baten bertsio modernoa.

Direct download: Qk37-180614KristalLikidoBiaxiala.mp3
Category:science -- posted at: 6:46am EDT

Direct download: Kavli_Sariak.mp3
Category:science -- posted at: 7:46am EDT

Zientzia gizarteratzen dutenen kongresu handi bat antolatu dute CFM eta DIPC zentroek: Euskal Esperientziak Zientzia Zabalkuntzan . DIPCko Amaia Arregik eta CFMko Idoia Mujikak kontatu digute ikuspuntu askotatik aztertutako euskarazko dibulgazioaz arituko direla, eta kongresuan nondik norakoak argitu dizkigute. 

Direct download: NFXXII-40c.mp3
Category:science -- posted at: 12:36pm EDT

Miguel Querejeta astronomoak M51 galaxiaren erdian dagoen zulo beltz erraldoia ikertu du tesian. Horri buruz idatzi du artikulu bat, eta CAF-Elhuyar sari bat eskuratu du horrekin. Guk harekin luze hitz egin dugu zulo beltzei buruz, eta asko ikasi dugu, batez ere, Miguel dibulgatzaile ona dela.

Direct download: NFXXII-40b.mp3
Category:science -- posted at: 12:35pm EDT

Nature aldizkarian kristal likido baten berri eman dute. Coloradoko Unibertsitatean garatu dute, eta gailu elektronikoen pantailetan  iraultza izan liteke etorkizun hurbilean. Haren partikulak bi norabidetan lerrokatzen dira eta oso ezaugarri optiko bereziak sortzen dituzte. 

Direct download: NFXXII-40a.mp3
Category:science -- posted at: 12:34pm EDT

XXII. denboraldiaren 40. saioa: kristal likido biaxiala, zulo beltzak galaxiaren erdian eta EEZZ18. 

Direct download: NFXXII-40.mp3
Category:science -- posted at: 12:33pm EDT

Eguzki-kontzentragailu lumineszente gisa jokatzen duen polimerozko zuntz optiko berri bat, merkea eta eraginkorra, lortu du Itxaso Parola Domingo telekomunikazio-ingeniariak.

Direct download: Qk36-180605_Eguzki-energia_lortzeko_zuntz_optiko_berria.mp3
Category:science -- posted at: 6:38am EDT

Elhuyar aldizkariaren ekaineko zenbakia kalean da dagoeneko. Aldizkariaren azalean intsektu baten argazki polit bat, profesionala ez den argazkilari batek eginda. Eta barruan... barruan zer dagoen Aitziber Agirre zuzendariak kontatu digu.

Direct download: NFXXII-39c.mp3
Category:science -- posted at: 4:15pm EDT

Josu Doncel matematikariak supermerkatura eraman gaitu, matematikaren bila. Berez, zenbaki asko dago supermerkatu batean; prezioak, eskaintzak eta horrelakoetan badira ulertu beharreko kontzeptu matematikoak. Baina begi bistako ezaugarri horiez gain, askoz kontu matematiko gehiago dago ohiko supermerkatu batean.

Direct download: NFXXII-39b.mp3
Category:science -- posted at: 4:10pm EDT

MIT institutuko matematikariek urtebetez aztertu dituzte New Yorkeko taxien lana. Helburua, galdera bati erantzutea: beharrezkoak al dira hirian dauden taxi guztiakedo kopuru txikiago batekin eman daiteke zerbitzua, kalitatez jaitsi gabe? Erantzuna da antolamendu perfekto batekin, taxien % 30a sobran dagoela oraingo zerbitzu perfektua emateko.

Direct download: NFXXII-39a.mp3
Category:science -- posted at: 3:59pm EDT

XXII. denboraldiaren 39. saioa: taxi horiak, matematikari bat supermerkatuan eta Elhuyar aldizkariaren ekaineko zenbakia.

Direct download: NFXXII-39.mp3
Category:science -- posted at: 3:49pm EDT

MIT institutuko matematikariek eredu teoriko bat egin dute hiriko taxien lana optimizatzeko. Urtebetez jaso dituzte taxi-kopuruaren eta bidaien datuak, eta sare-itxurako eredu bat osatu dute. gero, grafoen teoria erabilita, taxien antolamendu opimoa nolakoa izango litzatekeen aztertu dute.

Direct download: Qk35-180531NewYorkekoTaxiak.mp3
Category:science -- posted at: 4:34am EDT

Donostiako Eureka museoko Larraitz Etxeberria eta Mikel Abadia gurekin izan dira, garagardoaren zientziari buruz hitz egiteko. Lupulua gehitzearen arrazoi historikoaz hitz egin dugu, ale versus lager bi garagardo-mota nagusiei buruz, hartziduraz eta abar. 

Direct download: NFXXII-38c.mp3
Category:science -- posted at: 1:58pm EDT

CAF-Elhuyar sarietan, kazetaritza kategorian Josu Lopez Gazpio izan da irabazlea. Zientzia Kaiera blogean argitaratutako artikulu batean gabonetako oporraldiak osasunean duen eragina aztertu zuen. Ez dietak, ez eguraldiak... oporraldiak berak duen eragina. Hain begi bistakoa dirudien gai batek badu zer irakatsi zientzialarien lan egiteko moduari buruz. Gainera, Koldo Garcia ere batu zaigu elkarrizketan eta josuk eta koldok UEUko ikastaro baten berri ekarri digute.

Direct download: NFXXII-38b.mp3
Category:science -- posted at: 1:28pm EDT

Hawaii uharteko Kilauea sumendiak erupzioa izan du maiatzean. Gaur egungo sumendirik monitorizatuenetako bat da, eta geologoak hasi dira lanean, ahalik eta datu gehien jasotzeko. Jasotako informazioari esker, hurrengo erupzioetan iragarpen hobeak egin ahal izango dutela espero dute.

Direct download: NFXXII-38a.mp3
Category:science -- posted at: 1:24pm EDT

XXII. denboraldiaren 38. saioa: Kilauea sumendia, gabonetako oporraldiaren eragina eta garagardoa eta Eureka.

Direct download: NFXXII-38.mp3
Category:science -- posted at: 1:14pm EDT

Nazioarteko ikerketa batek erreka idorrek edo aldizkako errekek karbonoaren ziklo globalean duten eragina aztertu du. Orain arte zeharo gutxietsi badira ere, aldizka lehortzen diren errekek atmosferara uste baino CO2-ekarpen handiagoa egiten dutela kalkulatu dute. Daniel von Schiller eta Arturo Elosegi EHUko ikertzaileek parte hartu dute ikerketa horretan.

Direct download: Qk34-180523_Erreka_idorrak.mp3
Category:science -- posted at: 3:35am EDT

Ekaia aldizkariak jaso du aurtengo CAF-Elhuyar merezimendu saria. Ia 30 urte egin ditu jadanik, zientzia dibulgatzen unibertsitatearen barrutik, eta sari honen bitartez, CAF enpresak eta Elhuyar Fundazioak lan garrantzitsu hori aitortu nahi izan diote. Asier Vallejo zuzendaria izan da gurekin irratian.

Direct download: NFXXII-37c.mp3
Category:science -- posted at: 12:12pm EDT

Duela 42 milioi urte, manatien eta dudongoen arbaso bat bizi zen Europan. Haren fosilak aurkitu dituzte Castejón de Sobrarben, Huescan. Itsas ugaztunak uretara egokitzen ari ziren garaiko fosilak dira. EHUko Ainara Badiola paleontologoak ikertu ditu fosil horiek. Gurekin izan du haren lanaren berri ekartzeko.

Direct download: NFXXII-37b.mp3
Category:science -- posted at: 12:08pm EDT

Aspaldiko ideia da: Lurretik orbitara igotzeko, igogailu bat erabil liteke. Ez da gaur egun egingarria, baina fisikak dio posible dela, eta fikzioan nahiz ikerketa fisiko errealean, planteatzen den ideia bat da. Zuziri bat jaurti beharrean, igogailua erabiltzea.

Direct download: NFXXII-37a.mp3
Category:science -- posted at: 12:03pm EDT

XXII. denboraldiaren 37.saioa: igogailu espaziala, sirenioen arbasoak eta Ekaia, merezimendu osoarekin.

Direct download: NFXXII-37.mp3
Category:science -- posted at: 12:01pm EDT

Banatu dira Caf-Elhuyar sariak. “Egin jauzi, eta sortu uhin hedakorrak” zen sariketaren leloa aurten, eta horretara ausartu direnei aitortza egiteko asmoz egin da ekitaldia. Hain zuzen, zientzia eta teknologia gizarteratzeko ahalegina egiten dutenen lana aitortzea da sariketaren helburua, baita xede horrekin bat egiten duten proiektuak bultzatzea ere.

Direct download: Qk33-180516_CAF-Elhuyar_Sariak_2018.mp3
Category:science -- posted at: 5:25am EDT

Pint of Science jaialdiari buruz hitz egin dugu Oskar Gonzalezekin eta CIC-biomaguneko Idoia Mikelezekin. Haiek dira jaialadia antolatzen duten taldeen kideak Bilbon eta Donostian, hurrenez hurren. 

Direct download: NFXXII-36c.mp3
Category:science -- posted at: 4:02am EDT

Koloreen ataletik abiatuta, kromatografiara egin dugu salto, nahastutako substantziak banatzeko teknika bat. Oskar Gonzalezek azalduko digu zergatik izenak egiten dien erreferentzia koloreei, eta nolakoa den teknika hori gaur egun.

Direct download: NFXXII-36b.mp3
Category:science -- posted at: 4:00am EDT

Txorizale baten bloga: Usurbilgo txoriak. Han aurkitu dugu istorio bitxi bat: Zubietan ikusi dute larre-buztinkara espeziearen Eskandinaviako subespeziea. Iparralderako migrazioan dago, Afrikatik Eskandinaviara, baina oso zaila da subespezie hori inguru hauetan ikustea.

Direct download: NFXXII-36a.mp3
Category:science -- posted at: 3:59am EDT

XXII. denboraldiaren 36. saioa: Usurbilgo txoriak, kromatografia eta Pint of Science.

Direct download: NFXXII-36.mp3
Category:science -- posted at: 3:58am EDT

Direct download: Audioa_Neandertalen_eta_Homo_sapiens-en_elkarbizitza_uste.mp3
Category:science -- posted at: 5:07am EDT

Uste baino gorila eta txinpantze gehiago daude Afrika ekuatorialeko mendeabaldean. Haien egoera txarra da, eta populazioak gainbeheran daude, batez ere hiru faktorek mehatxatuta: ehztariak, ebola birusak eta ukitu gabeko basoaren galera. Baina behintzat, populazioak uste baino handiagoak dira.

Direct download: Qk32-180510GorilakEtaTxinpantzeak.mp3
Category:science -- posted at: 4:25am EDT

Eboluzioan gure gertueneko espeziea da txinpantzea. Berak eta primate guztiek 24 kromosoma dituzte genoman, baina gizakiak 23 besterik ez ditu. Oso bitxia da kontua. Noiz galdu dugu kromosoma hori? Eta zergatik?  
 
Direct download: NFXXII-35c.mp3
Category:science -- posted at: 3:10am EDT

Ezagutu beharreko zientzialari bat, eta, hala ere, oso ezaguna ez dena: Barbara McClintock. 1983ko Medikuntza edo Fisiologiako Nobel saria eman zioten artoa ikertuta, sekulako bultzada eman ziolako genetikari. DNAren egitura ezagutu baino baino askoz lehenago, kromosometan izaten diren zatien leku-aldaketak aurkitu zituen. Elhuyar aldizkariko Egoitz Etxebestek kontatu digu haren istorioa.

Direct download: NFXXII-35b.mp3
Category:science -- posted at: 3:09am EDT

Azken behaketek eta kontaketek erakutsi dute uste baino gorila eta txinpantze gehiago geratzen direla Afrikaren mendebaldean. Hala ere, populazioak jarraitzen dute arriskuan, batez ere, hiru faktoreengatik: armak, germenak eta zuhaitz-falta. 

Direct download: NFXXII-35a.mp3
Category:science -- posted at: 3:09am EDT

XXII. denboraldiaren 35. saioa: Gorilak eta txinpantzeak, Barbara McClintock eta bigarren kromosoma.

Direct download: NFXXII-35.mp3
Category:science -- posted at: 3:06am EDT

Festa handia izan da Elhuyar Fundazioak antolatzen duen Zientzia Azokaren aurtengo edizioa bukatzeko. Bigarren hezkuntzako ikasleentzat antolatuta dago (ikasturte osoko lana), eta balio handia du ikasleek zientziaren metodologian murgiltzeko. Elhuyarko Danel Solabarrietak kontatu digu nolakoa izan zen Bilbon egindako bukaera-festa.

Direct download: NFXXII-34c.mp3
Category:science -- posted at: 4:11pm EDT

Kuantikaren bitartez, taula peruiodikoaren sotoetan sailkatuta dauden bi elementu ezagutu ditugu, Txoni Mtxainekin batera: neodimioa eta praseodimioa. Iman indartsuak egiteko lehengaiak dira, eta ia ziur neodimio pixka bat etxean bertan dugula. Propietate harrigarriak, eta anekdota entzungarriak, bi elementu hauen kontura.

Direct download: NFXXII-34b.mp3
Category:science -- posted at: 4:09pm EDT

AACR erakundearen urteroko kongresuan eztabaida sutsiua izan da bi onkologoren artean. Genetikak gidatutako terapiaren eraginkortasunari buruzkoa da. 20 urte inguru duen tratamendu mota hau asko aurreratzen ari gara, baina agian gehiegi espero dugu horretaz.

Direct download: NFXXII-34a.mp3
Category:science -- posted at: 4:03pm EDT

XXII. denboraldiaren 34. saioa: genetikak gidatutako terapia minbizian, neodimio eta praseodimioa eta Zientzia Azoka 2018.

Direct download: NFXXII-34.mp3
Category:science -- posted at: 4:00pm EDT

Eremu kantauriarrean bizi izan ziren azken neandertalen eta lehen Homo sapiens-en garaia ikertu dute eta ondorio honetara iritsi dira: beste leku batzuetan ez bezala, bi populazioek oso denbora-tarte txikian egin zutela bat eremu berean, eta, beraz, elkarrekintzarako aukera gutxi izan zutela.

Direct download: Qk30-180425_Neandertalak_eta_gizaki_modernoa_eremu_kantauriarrean.mp3
Category:science -- posted at: 2:54pm EDT

Plentziako Itsas Estazioa, EHUren estazio bat, Europako azpiegitura baten parte da hemendik aurrera: European Marine Biological Resource Centre-koa. Bederatzi herrialdetako estazioekin osatuta dago azpiegitura, eta itsasoaren ikertzen duen edozer talderako baliabideak eskaintzeko aurrerapauso handia da. PIEn lan egiten duen Ibon Cancio EHUko biologoak azaldu digu nolakoa den azpiegitura hori eta nolakoa PIEren partaidetza.

Direct download: NFXXII-33c.mp3
Category:science -- posted at: 2:12pm EDT

Sare elektrikoak matematikarien beharra du, batez ere, iragarpenak egiteko. Arrazoia da kontsumoak berak mugatzen eta behartzen duela elektrizitatearen sorrera. Beraz, sortu baino lehen, jakin egin behar da zenbat kontsumituko den eta noiz. JOSU DONCELek azaldu digu nolako lana egiten duten matematikariek horretarako, energia berriztagarrien ekarpen bereziak kontuan hartuta.

Direct download: NFXXII-33b.mp3
Category:science -- posted at: 2:08pm EDT

Carlo Rovelli fisikari teorikoak denborari buruzko liburu idatzi du, The Order of Time, eta haren tesia esaldi honetan laburbil daiteke: denbora irudipen bat da. Hori aztertzeko, denborarik gabeko fisika bat aztertzen du liburuan. 

Direct download: NFXXII-33a.mp3
Category:science -- posted at: 2:05pm EDT

XXII. denboraldiaren 33. saioa: The Order of Time, sare elektrikoaren matematika eta PIE estazioa Europako azpiegitura batean.

Direct download: NFXXII-33.mp3
Category:science -- posted at: 2:01pm EDT

Eli Alberdi matematikariak konposaketa metodoei buruz hitz egin digu. Teknika matematikoa da oso sistema konplexu batzuetan aplikatzen dena. Adibidez, paleoklimatologian erabiltzen da, hau da, duela milioika urteko klima nolakoa zen kalkulatzeko balio du.

Direct download: NFXXII-32b.mp3
Category:science -- posted at: 5:04pm EDT

Etna sumendia itsaso aldera labaintzen eta mugitzen ari da, urteko batez beste 14 milimetro. Adituek neurtu dute mugimendu hori GPSaren azterketa zehatz batez. Esaten dutenez, efektu horrek ez du arriskurik ekartzen, baina neurketa zientifikoetan zuzendu beharreko distortsio bat da.

Direct download: NFXXII-32a.mp3
Category:science -- posted at: 4:57pm EDT

XXII. denboraldiaren 32. saioa: Etna sumendia eta konposaketa metodoak.

Direct download: NFXXII-32.mp3
Category:science -- posted at: 4:50pm EDT

GPSko neurketa zehatzek erakusten dute Etna sumendia itsasorantz labaintzen ari dela. Malda txiki baten gaineko sumendia da, eta pizkanaka ari da maldan behera erortzen. Oso poliki ari da erortzen, urteko 14 milimetro besterik ez du egiten, eta kosta 15 kilometrora dago. Beraz, ez dago arriskurik han bizi direnentzat, baina neurketa zientifikoetan eragina badu, eta zuzendu beharreko efektua da.

Direct download: Qk29-180419EtnaLabaintzenAriDa.mp3
Category:science -- posted at: 7:41am EDT

Direct download: Ozeano_Bareko_plastikozko_uhartea_gero_eta_handiagoa_gero_e.mp3
Category:science -- posted at: 3:47am EDT

Esne Bidearen erdian eta Lurretik 25.000 argi-urtera dagoen zulo beltz erraldoiaren inguruan, dozena bat zulo beltz txiki detektatu ditu Columbiako Unibertsitateko (AEB) astronomo-talde batek. Eta milaka izan daitezkeenaren susmoa dute, gainera.

Direct download: Qk28-180411_Galaxiaren_erdiko_zulo_beltz_txikiak.mp3
Category:science -- posted at: 4:48am EDT

Denok dugu buruan tiranosauroen irudia, gehienok Parke Jurasikoa pelikulak lagunduta. Baina nolakoa zen benetan tiranosauroa? Pelikuletakoa bezalakoa? Zer dio zientziak dinosauro erraldoiari buruz? Ezusteko handiak eta zalantza asko dago tiranosauroen inguruan; azken batean fosil gutxi batzuetatik atera dugu informazioa.

Direct download: NFXXII-31b.mp3
Category:science -- posted at: 4:02pm EDT

Apirilak 1etik 2rako gauean erori zen Ozeano Barean, hegoaldean. Tiangong-1 laborategi bat zen, estazio-espazio bat eraikitzeko proiektuaren lehen urratsa. Baina laborategia erorita, proiektua ez da bertan behera geratu.

Direct download: NFXXII-31a.mp3
Category:science -- posted at: 3:59pm EDT

XXII. denboraldiaren 31. saioa: Tiangong-1 erori egin da, Tiranosauroaren zientzia eta Gotzone Barandika.

Direct download: NFXXII-31.mp3
Category:science -- posted at: 3:57pm EDT

Joseba Rios arkeologoaren taldekoek duela 90.000 urteko egurra aurkitu dute Bizkaiko Aranbaltzako aztarnategian, Barrikan. Harrigarria da; Europan beste bost tokitan bakarrik aurkitu delako hainbeste denboraz kontserbatutako egurra. Kasu honetan, Neanderthalek erabilitako tresna bat da.

Direct download: Qk27-180405ArkeologiaEtaEgurra.mp3
Category:science -- posted at: 3:15am EDT

Elhuyar aldizkarian Ilargira joateko misioak aztertu dituzte. Aldizkariaren azken zenbakian horixe izan da gai nagusia. Hainbat herrialdek dituzte Ilargia esploratzeko edo ikertzeko misioak. Ana Galarraga erredaktoreak erakutsi digu misioen panorama hori, eta adituen iritzia ere ekarri digu.

Direct download: NFXXII-30c.mp3
Category:science -- posted at: 3:24am EDT

Eureka museoko Miren Milletek bi galdera erantzun dizkigu ordu-aldaketari buruz. Bata, zergatik, eta bestea, noiz arte ibiliko garen ordua aldatzen urtean bi aldiz. Bigarren galderak ez du erantzun errazik. Milletek gainera espazio-estazio txinatar baten erorketaz hitz egin digu, Tiangong-1.

Direct download: NFXXII-30b.mp3
Category:science -- posted at: 3:20am EDT

Joseba Rios arkeologo taldeak egurrezko pieza bat aurkitu du Aranbaltzako aztarnategian, Barrikan, Bizkaian. Segurua asko Neanderthalek erabilitako egurrezko tresna bat da eta aurkikuntza aipagarria da, oso arraroa da egurrak hainbeste denbora irautea. Europan beste bost egurrezko aztarna aurkitu dira, besterik ez.

Direct download: NFXXII-30a.mp3
Category:science -- posted at: 3:19am EDT

XXII. denboraldiaren 30. saioa: Egur fosila Bizkaian, ordu-aldaketa eta Tiangong-1 estazioa eta Ilargirako misioak.

Direct download: NFXXII-30.mp3
Category:science -- posted at: 3:15am EDT