Elhuyar Zientzia (science)

XXVI. denboraldiaren 43. saioa: Sukarrieta herriak, zergatik duen izen hori. EHUko Arturo Apraiz geologoak kontatu digu bertan ez dagoela naturalki suharririk. EHU eta DIPCko Txoni Matxain kimikariak kontatu digu zer egiten duen berezia suharria igurztean txinpartak ateratzeko. Eta Euskaltzaindiako Mikel Gorrotxategi onomastikan adituak kontatu digu Sukarrietaren historia.

Direct download: NFXXVI-43.mp3
Category:science -- posted at: 5:03am EDT

Uztailaren 1ean izango da Informatikari Euskaldunen Bilkuraren XII. edizioa. Guri irratian aurkezpen txiki bat egin digute Aitzol Astigarragak eta Olatz Arbelaitzek.

Direct download: NFXXVI-42b.mp3
Category:science -- posted at: 5:02am EDT

Informatikari Euskaldunen Bilkuran mahai-inguru batean elkartuko dira filosofoak eta informatikariak. Adimen artifizialak gure bizimoduan duen eraginari buruz hitz egingo dute. Guk aurrerapen txiki bat izan dugu solaskide batzuekin: Xabier Arregi, Itziar Cortes eta Beñat Erezuma.

Direct download: NFXXVI-42c.mp3
Category:science -- posted at: 4:46am EDT

Google-ko ingeniari batzuek LAMDA chatbota garatu dute, eta elkarrizketa harrigarri bat izan dute harekin. Robotak dio kontzientzia duela, eta eztabaida piztu du adituen artean.

Direct download: NFXXVI-42a.mp3
Category:science -- posted at: 4:41am EDT

XXVI. denboraldiaren 42. saioa: LAMDA, Informatikari Euskaldunen Bilkura eta adimen artifiziala gure bizimoduan.

Direct download: NFXXVI-42.mp3
Category:science -- posted at: 4:37am EDT

Aurtengo ON-zientzia bideo-lehiaketaren sariak banatu dira. DIPCko Nora Gonzalez izan da gurekin, lehiaketaren epaimahaikidea, eta saridunen lanak aurkeztu dizkigu.

Direct download: NFXXVI-41b.mp3
Category:science -- posted at: 6:27am EDT

Agatha Christie berriz ere etorri zaigu Norteko Ferrokarrillera. Agatha Christie eta haren pozoiak.  Eta oraingoan, pozoien erregea ekarri dugu: zianuroa. Sparkling cyanide eleberria aukeratu dugu oraingoan, baina Christiek 10 eleberritan erabili zuen pozoi hau. Mentxu Aiertzak kontatu digu pozoi honen historia eta funtzionamendua.

Direct download: NFXXVI-41a.mp3
Category:science -- posted at: 6:20am EDT

XXVI. denboraldiaren 41. saioa: zianuroa eta ONzientzia lehiaketaren irabazleak.

Direct download: NFXXVI-41.mp3
Category:science -- posted at: 5:20am EDT

Metala nola erauzi jakin baio lehen, inuiten tribu batek (Artikoko goierritarren tribuak) burdinazko tresnak erabiltzen zituen. Metal horren jatorria, esploratzaile batek aurkitu zuen, hiru meteorito-puska ziren: Denda, Emakumea eta Txakurra. 
Direct download: NFXXVI-40c.mp3
Category:science -- posted at: 5:38am EDT

Euskal Herriko klimak baditu mikroklima asko, alegia, berez azaltzen diren fenomeno meteorologiko lokalak. Asko, euskal orografiarekin zerikusi handia dute. Euskalmeteko Onintze Salazarrek haietako batzuk deskribatu dizkigu, kostatik Ebro ibaiaren arroaraino.

Direct download: NFXXVI-40b.mp3
Category:science -- posted at: 5:30am EDT

Ozeano Antartikoaren itsas hondoko maparik zehatzena osatu dute IBCSO izeneko proiektuan. Maparen bigarren bertsio bat da, 2013an egindako bat zehaztasun handiz findu dutelako. Horrek lagunduko du nabigazioan, baina baita bioaniztasunaren kudeatzeko eta klima bera ikertzeko ere.

Direct download: NFXXVI-40a.mp3
Category:science -- posted at: 5:25am EDT

XXVI. denboraldiaren 40. saioa: Ozeano Antartikoaren itsas hondoko mapa, Euskal Herriko fenomeno meteorologiko lokalak eta Inuiten metalurgia eta meteoritoak.

Direct download: NFXXVI-40.mp3
Category:science -- posted at: 5:19am EDT

Kalean da Elhuyar aldizkariaren 2022ko ekaineko zenbakia. AITZIBER AGIRRE RUIZ DE ARKAUTE zuzendariak lagundu digu aldizkariaren gainbegirada bat egiten.

Direct download: NFXXVI-39c.mp3
Category:science -- posted at: 6:10am EDT

Elhuyar Fundazioak ORAI langunea sortu du, hizkuntza naturalaren prozesamendua ikertzeko. Egunen batean, makinek gure hizketa uler dezatelako helburua duten proiektuak garatuko dira. Josu Aztiria Urtaranek kontatu digu zer den.

Direct download: NFXXVI-39b.mp3
Category:science -- posted at: 6:06am EDT

Zalantzak zeuden garunak ote zuen sistema immunologikorik. Badu, baina oso kontrolatua, arriskutsua baita gorputzaren beste ataletan bezalako sistema immunea izatea.

Direct download: NFXXVI-39a.mp3
Category:science -- posted at: 6:00am EDT

XXVI. denboraldiaren 39. saioa: garunaren sistema immunologikoa, ORAI langunea eta Elhuyar aldizkariaren azken zenbakia.

Direct download: NFXXVI-39.mp3
Category:science -- posted at: 5:56am EDT

Danel Solabarrieta Elhuyarko Zientzia Azokaren antolatzaileak ekarri digu ospakizunaren berri. Aurten, lau egunez izango da ikusgai Bilboko Areatzan. 

Direct download: NFXXVI-38c.mp3
Category:science -- posted at: 4:36am EDT

Van Gogh-en ustezko koadro baten istorioa ekarri digu Oskar Gonzalez gure kolorezaleak. Zalantzazkoa zen egilea Van Gogh zen ala ez. Artearen historialariek ez ezik, zientzialariek ere aztertu zuten. Oskarrek kontatu digu zer gertatu zen, eta zientziaren zer atalek ekarri zuen azken erantzuna. 

Direct download: NFXXVI-38b.mp3
Category:science -- posted at: 4:23am EDT

Hastear dago urakanen denboraldia eta iragarpena ez da batere ona. Itsasoaren gainazalaren tenperatura handia izateaz gain, aurten La Niña fenomenoan sartuta gaude.

Direct download: NFXXVI-38a.mp3
Category:science -- posted at: 4:19am EDT

XXVI. denboraldiaren 38. saioa: urakanen denboraldiaren hasiera, Oskar Gonzalez eta Van Gogh eta 2022ko zientzia-azoka.

Direct download: NFXXVI-38.mp3
Category:science -- posted at: 4:15am EDT

Diseinu harrigarria du edarietarako erabiltzen den aluminiozko latak. Forma, materialak, diseinua... ingeniaritzaren asmakizun handi bat da, egunerokoan erabiltzeko.

Direct download: NFXXVI-37c.mp3
Category:science -- posted at: 3:45am EDT

Geuria aldizkariko erredaktoreek CAF-Elhuyar saria irabazi dute kazetaritzaren kategorian Etxerreko putzuari buruzko monografiko batekin. Jon Villapun erredaktorea gurekin izan da, eta putzuari eta monografikoari buruz hitz egin digu.

Direct download: NFXXVI-37b.mp3
Category:science -- posted at: 3:29am EDT

Muoiak, partikula subatomiko batzuk, atmosferako goialdean sortzen dira, eta ia ez dute ezer irauten. Oso zaila da itsaspean detektatzea. Baina, hain zuzen ere, horregatik dira baliagarriak: itsasoa zeharkatzen duten muoiek itsasoaren egoeraren berri ematen digute.
Direct download: NFXXVI-37a.mp3
Category:science -- posted at: 3:23am EDT

XXVI. denboraldiaren 37. saioa: muoiak eta itsasoa, Etxerreko putzua eta Aluminiozko lata.

Direct download: NFXXVI-37.mp3
Category:science -- posted at: 3:19am EDT

Von Hippel Lindau sinromea (VHL) gaixotasun arraroa da. Euskal Herrian bada erakunde bat, Sendabide, VHLren ikerketa sustatu duena, eta hainbat ikerketa-zentro elkartu dituena ahaleginean. Gaur Amaia Antero Sendabideko fundatzailea eta Matxus Perugorria EHUko eta BioDonostia institutuko ikertzailea izan dira gurekin. Luze hitz egin dugu gaixotasunari, erakundeari eta ikerketari buruz.

Direct download: NFXXVI-36b.mp3
Category:science -- posted at: 5:01am EDT

Berrikuntzen abantailak dibulgatzen ditugu, eta askotan ez ditugu arazoak edo akatsak transmititzen. Hori bera arazoa da. Adibidez, konputazio kuantikoan, qubitek aldatzen dute haien egoera ezustean, eta kontu hori konpondu behar da.

Direct download: NFXXVI-36a.mp3
Category:science -- posted at: 4:54am EDT

XXVI. denboraldiaren 36. saioa: qubit-en akatsak eta VHL sindromea.

Direct download: NFXXVI-36.mp3
Category:science -- posted at: 4:51am EDT

Matematikaz hitz egin dugu gaur, bi ikuspuntutatik:  ikertzailearena eta irakaslearena. Horretarako Jone Apraiz eta Idoia Marauri matematikariak etorri zaizkigu. Biak ikertzaile eta biak irakasle; hura EHUn eta hau Oiongo San Bizente ikastolan. 

Direct download: NFXXVI-35b.mp3
Category:science -- posted at: 6:37am EDT

BRTA erakundea ezagutu dugu, EAEko ikerketa eta teknologia zentroetan sortzen den ezagutza industriarako transferentzian laguntzen duen aliantza bat. Jon Kepa Gerrikagoitia, Garbiñe Manterola eta Ricardo Bueno izan dira gurekin erakundeaz hitz egiten.

Direct download: NFXXVI-35a.mp3
Category:science -- posted at: 6:33am EDT

XXVI. denboraldiaren 35. saioa: BRTA erakundea eta bi matematikari.

Direct download: NFXXVI-35.mp3
Category:science -- posted at: 6:23am EDT

Ospatzeko modukoa da: EHUko argitalpen-zerbitzuak 40 urte bete ditu. Izan ere, apirilaren 23an Liburuaren Egunaren aitzakiatik abiatuta, ospatu egin dute. Gu Eli Alberdi zerbitzuaren zuzendariarekin izan gara, ospakizunarekin bat egiteko.
Direct download: NFXXVI-34c.mp3
Category:science -- posted at: 4:52am EDT

Ane Portillo biokimikariak CAF-Elhuyar sariketan kategoria nagusiko saria irabazi du aurten. Paradoxa batetik abiatzen da haren artikulua: pilula antisorgailua hartzearen albo-ondorio bat da sexu-desioa murriztea. Horren atzean hormonen funtzionamendu konplexua dago. Nolanahi ere, emakume guztiengan ez du efektu bera eragiten.

Direct download: NFXXVI-34b.mp3
Category:science -- posted at: 4:36am EDT

Litekeena da hurrengo hamarkadan NASAk Uranorako misio bat antolatzea. Planetak ikertzen dituzten zientzialariek hala eskatu dute, Urano baita Eguzki sistemako ezezagun handienetako bat. Eta galdera asko ditu erantzun gabe.

Direct download: NFXXVI-34a.mp3
Category:science -- posted at: 4:29am EDT

XXVI. denboraldiaren 34. saioa: Laster Uranora, Ane Portillo CAF-ELhuyar sariduna eta EHUko argitalpen zerbitzuek, 40 urte.

Direct download: NFXXVI-34.mp3
Category:science -- posted at: 4:25am EDT

Agatha Christieren pozoien tartea izan dugu. Kasu honetan, eserinaz hitz egin digu Mentxu Aiertzak. Fisostigmina ere deitzen da, Physostigma venenosum landaretik datorrelako. Afrikako pozoia da, Europara XIX. mendean ekarritakoa, eta Christiek bi eleberritan erabili duena.

Direct download: NFXXVI-33b.mp3
Category:science -- posted at: 4:04am EDT

Udaberria eta 2022ko liga bukatzetik gertu gaude. Kalkuluak hasi dira, jakiteko zer taldek sailkatuko den nola. Orain da matematikaren garaia, baina entzule askoko komunikazio horek ez dute ondo tratatzen matematika. Ancelottiren aipamen publikoak dira horren adibide bat. 

 

Direct download: NFXXVI-33a.mp3
Category:science -- posted at: 3:55am EDT

Joseba Rios arkeologoarekin hitz egin dugu. Aranbaltza aztarnategiaren zuzendaria da, neandertalen hainbat egonaldiak izan dituen aztarnategi ireki berezi bat. Hango ikerketaren datuek laguntzen dute aztertzen neandertalak kosta horretatik nola desagertu ziren. 

Direct download: NFXXVI-32b.mp3
Category:science -- posted at: 3:25am EDT

Ikerketa batzuen arabera, SARS-CoV2 birusak monozitoak eta makrofago batzuk infektatzen ditu. Informazio horrek tratamendu berrietarako bidea irekitzen du.

Direct download: NFXXVI-32a.mp3
Category:science -- posted at: 2:15pm EDT

XXVI. denboraldiaren 32. saioa: koronabirusa sistema immunologikoan eta Neandetalak Aranbaltzan.

Direct download: NFXXVI-32.mp3
Category:science -- posted at: 2:08pm EDT

Manex Urruzola ONzientzia bideo-lehiaketaren koordinatzailea gurekin izan da. Lehiaketaren aurtengo edizioan parte hartzeko aukera badago oraindik. Oinarriak onzientzia.tv webgunean.

Direct download: NFXXVI-31c.mp3
Category:science -- posted at: 12:21pm EDT

Herrialde batzuetan onartuta daude mitokondrioen bidezko terapia, hiru guraso genetikoen haurren terapia. CICbiomaGUNE zentroko talde batek terapia horren arriskuak ikertu ditu. Irati Aiestaran ikertzailea izan da gurekin.

Direct download: NFXXVI-31b.mp3
Category:science -- posted at: 12:17pm EDT

Giza genoma osoa deskodetu dute. Berez, 2003an egin zuten iragarpena, baina garai hartan ez zegoen teknologia guztiz-guztiz deskodetzeko. Orain, Telomere to Telomere proiektuan, erabat bukatu dute.

Direct download: NFXXVI-31a.mp3
Category:science -- posted at: 12:15pm EDT

XXVI. denboraldiaren 31. saioa: giza genoma osoa, mitokondrien bidezko terapiaren arriskua eta ONzientzia.

Direct download: NFXXVI-31.mp3
Category:science -- posted at: 12:00pm EDT

BRTA aliantzako adituak izan ditugu zibersegurtasunaren unibertsoan gidari. Aitor Urbieta (Ikerlan), Lander Segurola (Vicomtech) eta Joseba Laka (Tecnalia) gurekin izan dira haien lana aurkezten eta zibersegurtasunak dituen adar ugari horiek aztertzen.
Direct download: NFXXVI-30b.mp3
Category:science -- posted at: 4:35am EDT

Adimen artifizialeko teknika bat da. Makina batek, ikasketa prozesuan, bere buruari gainbegiratu diezaioke. Self supervised learning deitzen diote. Gorka Azkune informatikariak  azaldu digu nola.

Direct download: NFXXVI-30a.mp3
Category:science -- posted at: 4:30am EDT

XXVI. denboraldiaren 30. saioa: self supervised learning adimen artifizialean eta zibersegurtasuna.

Direct download: NFXXVI-30.mp3
Category:science -- posted at: 4:27am EDT

UEUk antolatu du aurten Matematikari Euskaldunen V. Topaketa. Bi urtean behin ospatzen dute, eta pandemiak ere ez zuen eten ospaketa. Eli Alberdi eta Naiara Arrizabalaga antolatzaileak izan dira gurekin. Besteak beste, topaketara komunikazioak aurkezteko epea irekita dago.

Direct download: NFXXVI-29b.mp3
Category:science -- posted at: 5:20am EDT

XXVI. denboraldiaren 29. saioa: espintronika eta matematikari euskaldunen topaketa.

Direct download: NFXXVI-29.mp3
Category:science -- posted at: 5:09am EDT

XXVI. denboraldiaren 28. saioa: atmosferari buruzko programa berezia. Kalima, atmosfera, estratosfera, globoak eta beste.

Direct download: NFXXVI-28.mp3
Category:science -- posted at: 10:49am EDT

“Alizia ispiluan barrena eta han aurkitu zuena” liburuan, solasaldi surrealista asko daude. Hala ere, horietako batek, erregina gorriarekin izandakoak, bidea ematen du eboluzioaren efektu ezagun bat ulertzeko.

Direct download: NFXXVI-27c.mp3
Category:science -- posted at: 5:38am EDT

Zuria kolore bat da, arteren ikuspuntutik behintzat. Baita kimikaren ikuspuntutik ere. Oskar Gonzalez kolorezaleak pigmentu zurien historia kontatu digu, hasieratik zuririk zurienera iritsi arte.

Direct download: NFXXVI-27b.mp3
Category:science -- posted at: 5:29am EDT

Robert P. Crease filosofoak zientziaren zientziarekiko konfidantza edo mesfidantza publikoari buruzko gogoeta bat argitaratu du, hondamendien pelikulatatik abiatuta.
Direct download: NFXXVI-27a.mp3
Category:science -- posted at: 5:26am EDT

XXVI. denboraldiaren 27. saioa: hondamendien pelikulek eragindako gogoeta bat, kolore zuria eta Alizia, ispilua eta eboluzioa.

Direct download: NFXXVI-27.mp3
Category:science -- posted at: 5:18am EDT

Elhuyar aldizkaria ireki dugu. Kalean da martxoko zenbakia, eta beti egiten dugun bezala, Aitziber Agirre zuzendariari eskatu diogu zenbaki berria gure saioan aurkezteko. 
Direct download: NFXXVI-26b.mp3
Category:science -- posted at: 4:52am EDT

EHUko Eneko Agirre informatikaria, IXA taldekoa, Association of Computational Lingüistics (ACL) erakundeko fellow izendatu dute, hizkuntza naturalaren ikerketa konputazionalaren elkartekoa. Munduan, ACLk 75 fellow besterik ez ditu, eta, Europan, 15 dira. Hizkuntzaz eta informatikaz hitz egin dugu harekin.

Direct download: NFXXVI-26a.mp3
Category:science -- posted at: 4:38am EDT

XXVI. denboraldiaren 26. saioa: Eneko Agirre informatikaria eta Elhuyar aldizkaria.

Direct download: NFXXVI-26.mp3
Category:science -- posted at: 4:32am EDT

Ilea pertsona batek dituen metal astunen gordeleku ona da. Ilearen analisia adierazle ona da, alde horretatik. Istorio interesgarriak daude analisi horiei lotuta: 1970eko hamarkadan, merkurio asko topatu zuten Manitobako emakume batengan. 

Direct download: NFXXVI-25c.mp3
Category:science -- posted at: 6:20am EDT

Aukeratu zure pozoia. Oraingoan, Mentxu Aiertza kimikariak zikutina aurkeztu digu, astaperrexilaren pozoia, eta Agatha Christie idazleak Bost Txerrikume eleberrian erabili zuena.

Direct download: NFXXVI-25b.mp3
Category:science -- posted at: 6:15am EDT

Fusioa modu kontrolatuan eragitea urruneko erronka da, oraindik. Baina aurrerapausoak ematen ari dira bide horretan. JET laborategian, Ingalaterran, 5 segundoz eutsi diote fusio erreakzioari, eta energia pixka bat eskuratu dute. Prozesua aktibatzeko behar dena baino gutxiago lortu dute, baina erreakzioaren diseinuak itxaropena ekarri du.

Direct download: NFXXVI-25a.mp3
Category:science -- posted at: 6:11am EDT

XXVI. denboraldiaren 25. saioa: fusioa, zikutina eta merkurioa Manitoban.

Direct download: NFXXVI-25.mp3
Category:science -- posted at: 6:06am EDT

Direct download: dk-podcast-itziar-garate.mp3
Category:science -- posted at: 6:11am EDT

ISS nazioarteko espazio-estazioak ez du asko iraungo Lurraren inguruko orbitan. Oraindik ez dago sinatuta noiz arte edukiko duten han goian, baina ematen du 2030 urtea dela muga. Nolanahi ere, argi dago bukaerara arteko denbora honetan enpresa pribatuek kudeatuko dutela, hein handi batean.

Direct download: NFXXVI-24c.mp3
Category:science -- posted at: 5:25am EDT

Meteorologian egunero biltzen dira datuak. Datu asko. Euskalmeteko Onintze Salazarrek kontatu digu zer eta nola gordetzen den, eta nola erabiltzen den gero.

Direct download: NFXXVI-24b.mp3
Category:science -- posted at: 5:22am EDT

Zaila da Amerikako lehen kolonizazioa ikertzea, baina argi dago ikerketa horretan parte hartu behar dutela hango indigenek. Gainera, ikertzaileen artean ere badira indigenak. 

Direct download: NFXXVI-24a.mp3
Category:science -- posted at: 5:18am EDT

XXVI. denboraldiaren 24. saioa: indigenak eta Amerikako kolonizazioaren ikerketa, datu meteorologikoen mundua eta ISSaren bukaera.

Direct download: NFXXVI-24.mp3
Category:science -- posted at: 5:13am EDT

XXVI. denboraldiaren 23. saioa: Otsailaren 11 ospatzen dugu, emakume eta neska zientzialariaren eguna. CFMko Idoia Mujika, Polymat institutuko Maria Paulis eta EHUko Olatz Arbelaitz izan dira gurekin.

Direct download: NFXXVI-23.mp3
Category:science -- posted at: 3:05am EDT

Personal Computer terminoa lehen aldiz publikoki aipatu zen urte berean merkaturatu zen lehen ordenagailu pertsonala. Baina bi datu horiek ez daude lotuta. Lehenengoa etorkizunera begira idatzitako artikulu batean zegoen, eta bigarrena, berriz, urte hartako teknologia-feria batean aurkeztu zuten.

Direct download: NFXXVI-22c.mp3
Category:science -- posted at: 3:31am EDT

Alan Turing matematikari ospetsuak biologiako kontuetan ere egin zuen lan. Zergatik hartzen dugun bizidunok dugun forma. Jone Apraiz eta Idoia Marauri matematikariek kontatu digute zer lan egin zuen eta zer eman duen ikerketa horrek.

Direct download: NFXXVI-22b.mp3
Category:science -- posted at: 2:49am EDT

Parke zoologikoetan detektatu zuten EEHV elefanteen birusa. Kumeei eragiten die batez ere. Orain, Chesterreko zooan txerto baterako saio klinikoak abiatu dituzte.

Direct download: NFXXVI-22a.mp3
Category:science -- posted at: 5:03am EDT

XXVI. denboraldiaren 22. saioa: elefanteen EEHV birusa, Turing eta biomatematika eta personal computer terminoa.

Direct download: NFXXVI-22.mp3
Category:science -- posted at: 4:59am EDT

CICnanoGUNEko Itziar Otegui izan da gurekin, datorren otsailaren 11n, emakume eta neska zientzialariaren nazioarteko egunean, astebeteko ospakizunak egingo dituztelako. 17 erakundek hartuko dute parte, eta oso programazio anitza eta interesgarria da.

Direct download: NFXXVI-21c.mp3
Category:science -- posted at: 4:16am EDT

Gaixotasun digestiboek osagai genetiko bat izaten dituzte. Baina ez denek eta ez beti. Eta ez da erraza jakitea nola eragiten duen aldakortasun hori. Koldo Garcia Biodonostia institutuko ikertzaileak korapilo hori desegiteko egiten du lan. Gurekin izan da irratian.

Direct download: NFXXVI-21b.mp3
Category:science -- posted at: 4:10am EDT

Hilabeteko bidaia egin ondoren, James Webb telskopioa bere helmugara iritsi da, Eguzkia-Lurra sistemaren Lagrange-ren bigarren puntura. Puntua berezia da, hainbat indar elkarrekin orekatzen direlako, eta oso toki egokia da espazioan egon behar duen teleskopio bat egoteko. 

Direct download: NFXXVI-21a.mp3
Category:science -- posted at: 4:08am EDT

XXVI. denboraldiaren 21. saioa: James Webb bere tokian, gaixotasun digestiboak eta otsailaren 11ko aurrerapena.

Direct download: NFXXVI-21.mp3
Category:science -- posted at: 4:01am EDT

Marrazoen eboluzioa fosilen bitartez aztertzen dute paleontologoek. 400 milioi urte baino gehiagoko historia da. Baina marrazoen hezurdura gehienbat kartilagoz osatuta dago, eta oso zaila da kartilagoa fosiltzea.

Direct download: NFXXVI-20c.mp3
Category:science -- posted at: 4:41pm EDT

Donostiako International Physics Center-en neutrinoen detektagailu bat diseinatu eta egin nahi dute ESS proiektuan instalatzeko, Europako Neutroien Espalazio Zentroan alegia. Leire Larizgoitia fisikariak azaldu digu nola egingo duten eta zergatik den interesgarria.

Direct download: NFXXVI-20b.mp3
Category:science -- posted at: 4:38pm EDT

Lehen aldiz, izar erraldoi gorri baten leherketa ikusi dute zuzenean astronomoek. Supernoba bat izan da, urrutiko galaxia batean, baina datuak jaso dituzte leherketa behar bezala aztertzeko.

Direct download: NFXXVI-20a.mp3
Category:science -- posted at: 4:33pm EDT

XXVI. denboraldiaren 20. saioa: supernoba bat zuzenean, neutrinoak DIPCn eta marrazo fosilen mundua.

Direct download: NFXXVI-20.mp3
Category:science -- posted at: 4:24pm EDT

Txoni Matxain gure kuantikako adituak LED argiaren inguruko ikerketaz aritu zaigu. LED organikoak eta LED kuantikoa daude modan merkatuan (OLED eta QLED, hurrenez hurren). Baina merkatuan ez ezik, laborategian ere jasotzen dute arreta LED horiek.

Direct download: NFXXVI-19b.mp3
Category:science -- posted at: 4:13pm EDT

Azaroan 13 milioi dolar ordaindu zuten enkante batean Einsteinen lan-dokumentu batengatik. Erlatibitate Orokorraren teoriaren aurre kalkuluak ziren, 1914 ingurukoak.

Direct download: NFXXVI-19a.mp3
Category:science -- posted at: 4:06pm EDT

XXVI. denboraldiaren 19. saioa: EInsteinen dokumentu bat, LED, OLED eta QLED eta Zientzia Azoka 2022.

Direct download: NFXXVI-19.mp3
Category:science -- posted at: 4:01pm EDT

Urte aldaketan, aurrera begiratzen dute adituek urte berrian etor litekeena iragartzeko. COVID-19a, LHC azeleragailua, astronautika, ingurumena eta dibertsitatea aipatu dituzte adituek.

Direct download: NFXXVI-18a.mp3
Category:science -- posted at: 4:49am EDT

XXVI. denboraldiaren 18. saioa: 2022ko zientzia, anhedonia eta Salemgo sorginak.

Direct download: NFXXVI-18.mp3
Category:science -- posted at: 4:45am EDT

Ideia bat teleskopio erraldoi bat Ilargian instalatzeko: teleskopio likidoa. Ez da ideia egingarri bat, baina oso ideia ona da, agian egunen batean erabiltzeko: Merkurio likidoarekin egindako ispilu paraboliko bat.

Direct download: NFXXVI-17c.mp3
Category:science -- posted at: 4:43am EDT

Bi hamarkada dir lehen proiektua egin zutenetik, baina dagoeneko espaziora jaurti dute James Webb teleskopioa. Lurretik kanpora dagoen teleskopiorik handiena da. Hilabete batzuk barru, funtzionatzen hasiko da.

Direct download: NFXXVI-17b.mp3
Category:science -- posted at: 4:40am EDT

Gizakiari eragiten dioten zazpi koronabirus ezagutzen dira. Horietako lauk katarro arin bat bsterik ez dute eragiten. Beste hirurak SARS, MERS eta COVID-19aren SARS-Cov2 dira. Azken hirurak oso kaltegarriak dira, baina galdera da denborarekin motelduko ote duten haien eragina. Litekeena da, baina inork ez daki hori gertatuko den ala ez.

 

Direct download: NFXXVI-17a.mp3
Category:science -- posted at: 4:37am EDT

XXVI. denboraldiaren 17. saioa: koronabirusen bilakaera, James Webb teleskopioa, teleskopio likidoa eta Munch-en Oihua.

Direct download: NFXXVI-17.mp3
Category:science -- posted at: 4:32am EDT

Eguberritako programa berezia egin dugu: umorea eta zientzia. Bi mundu ezberdin eta , hala ere, etengabeko kolapso batean daudenak. Elkarren arteko talka horren adibide asko ekarri ditugu gaur gabon gauari umopre puntu bat ekartzeko. 
Direct download: NFXXVI-16.mp3
Category:science -- posted at: 4:27am EDT

Wasabia zapore mina du, baina ez da horrelako substantzia bakarra. Kontua da piperren familiako beste elikagai minek ez dutela kimikoki efektua substantzia beretik sortzen. Piper minek kapsaizina dute; wasabiak, aldiz, isotiozianatoak.

Direct download: NFXXVI-15c.mp3
Category:science -- posted at: 6:33am EDT

Agatha Christie berriz ere etorri zaigu Norteko Ferrokarrillera. Agatha Christie eta haren pozoiak. Irakurri al duzue Apointment with death? Hitzordua heriotzarekin, euskaraz. Irakurri al duzue? Heriotza horren hildakoa digitalinarekin hiltzen da. Mentxu Aiertza kimikariak azaldu digu zer den pozoi hori, eta nola erabili duen Agatha Christiek.

 

Direct download: NFXXVI-15b.mp3
Category:science -- posted at: 6:31am EDT

Gailu elektroniko malguak, pantailak edo bestelakoak, ez dira berriak. Besteak beste, polimero eroale malguekin egindako zirkuituak erabiltzen dira horretarako. Falta dira, ordea, kablerik gabeko konexioa egin dezaketenak, wireless gailuak egiteko. Hori da laborategi-mailan garatzen ari direna orain.

Direct download: NFXXVI-15a.mp3
Category:science -- posted at: 6:28am EDT

XXVI. denboraldiaren 15. saioa: elektronika malgua, digitalina eta wasabia.

Direct download: NFXXVI-15.mp3
Category:science -- posted at: 6:22am EDT

Donostiako Eureka museoan ikusgai dago Fotciencia17 argazkien erakusketa. Zientziarekin lotutako 49 argazkiak dira, erakusketa ibiltari bat osatzen dutena. Baina ez dira nahitaez zientzialariek egindako argazkiak. Javi Aizpurua, Idoia Mujika eta Larraitz Etxeberria izan ziren gurekin inaugurazioan Fotciencia17 honen azalpenak emateko.

Direct download: NFXXVI-14c.mp3
Category:science -- posted at: 5:41am EDT

Margolariek historian erabili izan dituzten pigmentu asko toxikoak dira, metal astunetan oianrritutako substantziak direlako. Oskar Gonzalez gure kolorezalearekin haietako batzuei buruz hitz egin dugu gaur. Goya, Vermeer edo Napoleon izan dira gurekin elkarrizketan.

Direct download: NFXXVI-14b.mp3
Category:science -- posted at: 5:41am EDT

COVID-19aren koronabirusaren azken aldaera arrakastatsua laborategietan da. Zientzialariak saiatzen dira hura ikertzen, besteak beste, gure txertoek haren kontra eraginkorrak ote diren argitzeko. Baina birusa, zientzialarien lana baino azkarrago zabaltzen da mundutik.

Direct download: NFXXVI-14a.mp3
Category:science -- posted at: 5:40am EDT

XXVI. denboraldiaren 14. saioa: Omicron aldaera, pigmentu toxikoak eta Fotciencia17.

Direct download: NFXXVI-14.mp3
Category:science -- posted at: 5:39am EDT

Pandemian egindako lanarengatik saritu dute Miren Basaras Ibarzabalmikrobiologoa. Dibulgazio-lanarengatik, eta ikerketa lanarengatik. Guk, hori aitzakia hartuta, solasaldi lasai bat izan dugu harekin.

Direct download: NFXXVI-13b.mp3
Category:science -- posted at: 7:12am EDT

Adimen artifiziala eta korapiloen teoria uztartuta, DeepMind enpresakoek aurkitu dute modu bat ikusmen artifiziala hobetzeko. Irudi batean arreta non jarri automatikoki detektatuko lukeen modu bat bilatzen ari dira, eta korapiloen teoria aplikatuta izan daiteke bidea.

Direct download: NFXXVI-13a.mp3
Category:science -- posted at: 7:08am EDT

XXVI. denboraldiaren 13. saioa: adimen artifiziala eta korapiloak, Miren Basaras eta Elhuyar aldizkaria. 

Direct download: NFXXVI-13.mp3
Category:science -- posted at: 7:05am EDT

Ilargirako bidaia lehen aldiz Luciano de Samosata idazle siriarrak idatzi zuen kristo ondorengo II. mendean: Benetako historia izeneko liburuan, batzuen ustez, historiako lehen zientzia-fikziozko liburua. Eta askoz geroago, VIII. mendean, Beda agurgarriak Ilargiaren eta mareen arteko lotura aipatu zuen Erdi Aroko historia-liburu batean: Historia ecclesiastica gentis Anglorum.

Direct download: NFXXVI-12c.mp3
Category:science -- posted at: 4:38am EDT