Elhuyar Zientzia (science)

Hostoen arteko melodietan opera pixka bat izan dugu. Mozarten Cosí fan Tutte operako terzetto ospetsua da, Napoleseko badiaren olatuekin hasten den pieza zoragarria. Mozartik delikatuena. Ederrena. Eta natura musika ederraren bitartez deskribatzen duena. 

Direct download: EKOIV-26m.mp3
Category:science -- posted at: 5:13am EST

Oihane Mendizabal Aranzadiko arkeologoarekin izan gara. Haren ibilbideaz hitz egin digu, historia ikasten hasi zenetik tesia amaitu zuen arte. Zalduako aztarnategiaren indusketa zuzendaria da, eta oso gogoeta interesgarriak egiten ditu arkeologiari buruz.  

Direct download: EKOIV-26a.mp3
Category:science -- posted at: 5:10am EST

IV. denboraldiaren 26. saioa: Oihane Mendizabal arkeologoa eta Mozart. 

Direct download: EKOIV-26.mp3
Category:science -- posted at: 5:07am EST

Morfina pozoi bat izan daiteke. Ederki zekien hori Agatha Christiek eta Altzifre tristea eleberrian baliatu zuen. Mentxu Aiertzak kontatu digu nola funtzionatzen duten morfinak eta opiazeoak, eta botika ezagun horren pozoi izaera aztertu du. 

Direct download: NFXXVIII-25b.mp3
Category:science -- posted at: 3:52am EST

BBCko dokumental batean, Suzannah Lipscomb historialariak etxe viktoriarraren gainbegirada bat egiten du. XIX.mendean, batez ere, aurrerapen teknologiko asko izan ziren etxeko bizimoduan aplikagarri. Orduan sortu zen Home sweet home esaldia, etxeko bizitza eroso eta atsegin bilakatu zelako. Baina teknologia berriek hiltzaile ezkutuak ere ekarri zituen. 

Direct download: NFXXVIII-25a.mp3
Category:science -- posted at: 3:47am EST

XXVIII. denboraldiaren 25. saioa: Agatha Christie eta morfina. 

Direct download: NFXXVIII-25.mp3
Category:science -- posted at: 3:43am EST

1970ean, Jim Bohlen, Marie Bohlen eta Irving Stowe elkartu ziren Amchitka uharteko proba nuklear baten aurkako ekintza bat antolatzeko. Itsasontzi bat behar zuten hara joateko proba gerarazteko. Kontzertu bat antolatu zuten, eta kontzertu horretan jasotako diruarekin alokatu zuten haien lehen itsasontzia. Greenpeace itsasontzia, hain zuzen. Hostoen Arteko Melodietan istorio hori ezagutu dugu, eta Joni Mitchellek han kantatu zuen Big Yellow Taxi abestia ekarri dugu.  

Direct download: EKOIV-25m.mp3
Category:science -- posted at: 6:07am EST

Kenyako Parke Natural batean, inurri batzuen gainbeherak eragin du bertako lehoiek dieta aldatzea. Orain arte zebrak jaten zituzten, gehienbat. Alde handiarekin gainera. Orain, berriz, bufaloak. Irati Diez Virtok azaldu digu zergatik gertatu den hori eta nolakoa konexio ezkutuak dauden ekosistema baten barruan. 

Direct download: EKOIV-25a.mp3
Category:science -- posted at: 6:03am EST

IV. denboraldiaren 25. saioa: Inurriak eta lehoiak eta Greenpeace sortzeko kontzertua. 

Direct download: EKOIV-25.mp3
Category:science -- posted at: 5:28am EST

XIX. mendean instalatu zuten New Yorken, berogailu zentral erraldoi bat Manhattanen hegoalde osorako. Oraindik funtzionatzen du. Izan ere, Manhattango kaleetan ikusten dira ur-lurrunaren ihesguneak, batzuetan kaleko tximinia batzuen bitartez. Goienerreko Oier Etxebarriak kontatu digu hangoa ez dela salbuespen bat. Gaurko bero-sareen antzeko ideia da, baina noski, ez da berriztagarria. 

Direct download: EKOIV-24b.mp3
Category:science -- posted at: 6:27am EST

1993an, Pisako dorrea erortzeko arrizku bizian zegoen. Urte gutxi batzuk lehenago, Paviako Torre Civica erori zen, eta Pisakoaren neurketek datu kezkagarriak eman zituzten. Beraz, ingeniariak lanean hasi ziren batetik erorketa ekiditeko, eta bestetik, dorreak jarrera okertu batean iraun dezan egonkortzeko. 

Direct download: NFXXVIII-24c.mp3
Category:science -- posted at: 4:01am EST

Euskarako hizkuntza eredu bat garatu dute HITZ zentroko informatikariek. Adimen artifizialeko oinarri bat da, harekin hizkuntza udeatzeko aplikazioak egin ahal izateko. Eneko Agirre eta Julen Etxaniz izan dira gurekin eredu honetaz eta haren azpitik duen LLaMA ereduaz hitz egiten. 

Direct download: NFXXVIII-24b.mp3
Category:science -- posted at: 3:59am EST

2021ean NASAk helikoptero bat jarri zuen hegan Marteko atmosfera arinean. Ingenuity. Haren helburua Perseverance rover-ari leguntzea zen goitik, haren esplorazioan. Baina orain, hegaldi batean larrialdi-lurreratze bat egin behar izan du, eta betiko hondatu da. 

Direct download: NFXXVIII-24a.mp3
Category:science -- posted at: 3:54am EST

XXVIII. denboraldiaren 24. saioa: Ingenuity helikopteroa, LATXA hizkuntza-eredua eta Pisako dorrearen ingeniaritza. 

Direct download: NFXXVIII-24.mp3
Category:science -- posted at: 3:46am EST

Bob Dylan kristau bihurtu zen 1978an, eta haren hurrengo diskoa erlijioan oinarritu zuen. Genesis liburuan inspiratuta dator gaurko kanta, Hostoen Arteko Melodietan. Gizakiak animaliak izendatu zituen. Bertan naturan topatzen zituen animalien izena noal asmatzen zituen kontatzen du. Nahiz eta oinarria erlijioa izan, kanta hau atal honetan sartzea erabaki dugu horregatik. BobDylanen klasiko bat.  

Direct download: EKOIV-24m.mp3
Category:science -- posted at: 4:11am EST

Goienerreko Oier Etxebarria izan da gurekin, biomasarekin lotutako proiektuez hitz egiteko. Biomasa erretzea energia berriztagarria izan daiteke, eta oso aproposa beroketa-sistema komunitarioa sortzeko. Goiener Europako beste hainbat talderekin batera ari da bide hori jorratzen hainbat proiektutan, BeCoop iniziatibaren barruan. Adibidez, Aberasturin duten proiektuaz hitz egin digu Etxebarriak. 

Direct download: EKOIV-24a.mp3
Category:science -- posted at: 4:06am EST

IV. denboraldiaren 24. saioa: Biomasa eta Bob Dylan. 

Direct download: EKOIV-24.mp3
Category:science -- posted at: 4:04am EST

Gaur, otsailaren 11ko egunari buruzko programan, EHUko bi zientzialarik parte hartu dute. Batetik, Lide Arana biokimikaria izan dugu gurekin, haren arloan emakumearen egoera zein den kontatu digu. Eta gainera, Eli Alberdi matematikariak ezin izan du etorri, baina matematikan egoera islatzen duten datuak bidali dizkigu.  

Direct download: NFXXVIII-23c.mp3
Category:science -- posted at: 3:41am EST

Badira emakume ikertzaile asko. Eta haietako batzuk, gainera, dibulgazioan aritzen dira. Ni aipatu ditugu gaur: Sara García Alonso biokimikaria eta ESAk aukeratutakoa astronauta izateko eta Jade Tan-Holmes fisikaria, Youtube-n dibulgazioko kanal bat duena. 

Direct download: NFXXVIII-23a.mp3
Category:science -- posted at: 3:36am EST

Donna Strickland fisikako Nobel saria irabazi duen hirugarren emakumearekin izan gara. Donostiara etorri zen, eta haren denbora eskaini zigun. Hau da hau luxua. Hirugarrena. Marie Curie, María Goeppert Mayer izan ziren, eta gero bera: Donna Strickland. 2018an eskuratu zuen Nobela, oso pultsu laburreko laserrak egiteko teknika garatu zuelako.

 

Direct download: NFXXVIII-23b.mp3
Category:science -- posted at: 9:05am EST

XXVIII. denboraldiaren 32. saioa: Donna Strickland Nobel sariduna eta emakumeak zientzian

Direct download: NFXXVIII-23.mp3
Category:science -- posted at: 9:00am EST

2023ko klimaren goi bilera, COP28a, Dubain ospatu zen abenduaren hasieran. Erregai fosilen etorkizuna erabaki behar zen bertan, eta gailurra petrolioaren ekoizle baten egoitzan izanda, ez zen itxaropen handirik bertan sinatuko ziren akordioei buruz. Erika Martinez Goienerreko presidenteak egin digu bertan gertatu denaren balorazio bat. 

Direct download: EKOIV-23b.mp3
Category:science -- posted at: 5:02pm EST

IHOBEk 40. urteurrena ospatu berri du. Gaur, bertako zuzendari nagusiarekin izan gara, Alexander Botorekin, eta atzera begiratu dugu. Erakundeak 1984an abiatu zuen ibilbidea oso Euskadi ezberdin batean, eta batez ere, lurzoruaren kutsadurari aurre egiteko helburuarekin. Denbora pasatu da eta gauza asko aldatu dira, baina IHOBEk lanean jarraitzen du. 

Direct download: EKOIV-23a.mp3
Category:science -- posted at: 4:59pm EST

IV. denboraldiaren 23. saioa: IHOBEk 40 urte eta COP28 bileraren balorazioa Goienerren. 

Direct download: EKOIV-23.mp3
Category:science -- posted at: 4:57pm EST

Direct download: alicia-gascon-ehu-ekinean.mp3
Category:science -- posted at: 8:17am EST

Otsailaren 11, emakume zientzialarien eguna, gertu dago. Horren ospakizunen artean, Elhuyarko STEAM hezkuntza taldeak erakusketa interesgarri bat jarri du martxan, urtero bezala. Herri batzuetako dendetan emakume zientzialarien bizitzak azaltzen dituzten posterrak instalatu dituzte. Talde horretako AITZIBER LASAk eta EDURNE GASTONek kontatu digu ospakizun osoa hori baino askoz gehiago dela. 

Direct download: NFXXVIII-22b.mp3
Category:science -- posted at: 3:41am EST

Seguru asko, gehien ezagutzen dugun proteina hemoglobina da. Ikergai tradizionala da, eta proteinen ikerketaren aitzindaria izan da. Baina oraindik du gaurkotasun handia. EHUko Lide Arana gure kolaboratzaileak kontatu digu giza kartilogoan detektatu dutela lehen aldiz, eta CRISPR teknika erabiltzeko lehen baimena, Erresuma Batuan, hemoglobinarekin zerikusia duen gaixotasun bati aurre egiteko tratamenduan izan dela. 

Direct download: NFXXVIII-22a.mp3
Category:science -- posted at: 3:37am EST

XXVIII. denboraldiaren 22. saioa: hemoglobina eta gaurkotasuna eta otsailaren 11ko Erakuslehioa. 

Direct download: NFXXVIII-22.mp3
Category:science -- posted at: 3:35am EST

Hostoen Arteko Melodia berezi bat izan dugu, Youtubeko kanal bat baliatuta. ParrMr izeneko kanala, zientziari buruzko abestien kanala da. Haiek sortutakoak. Ekarri dugun kanta, seigarren mailako ikasleekin batera egindako kanta da. Ecology Song

 

Direct download: EKOIV-22m.mp3
Category:science -- posted at: 6:54am EST

Akuakultura espezie urtarren zaintza eta hazkuntza da. Askotan, janari bihurtuko ditugun bizidunak etortzen zaigu burura akuakultura hitza entzutean, baina berez esparru zabalagoa da. Akuarioen gaia ere akuakultura da, eta oso anitza da. Kardala Institutuko Batirtze Letamendia eta bertan ikasitako Diego González izan dira gurekin mundu zabal horretaz hitz egiten. 

Direct download: EKOIV-22a.mp3
Category:science -- posted at: 6:50am EST

IV. denboraldiaren 22. saioa: akuarioen akuakultura. 

Direct download: EKOIV-22.mp3
Category:science -- posted at: 6:47am EST

Jokoen teoria aplikatzeko bi adibide. Batetik, hiru duelisten adibidea, eta, bestetik, gatibuaren dilema klasikoa txirrindularien munduan. 

Direct download: NFXXVIII-21c.mp3
Category:science -- posted at: 5:57am EST

Ikerketa honek istorio bitxia du, benetan. Annick Laruelle EHUko Ikerbasque ikertzaileak jokoen teoria ari da aplikatzen kartzinoma baten ikerketan. Harekin batera, onkologoek eta beste disziplina askoko adituek egiten dute lan, baina Laruellen lana, azkenean, matematikaren teoria batean oinarritzen da, eta ez biologian edo medikuntzan. Matematikak laguntzen du. Eta proiektua martxan jari zuen Biocruceseko onkologo batekin, irratian egindako elkarrizketa baten ondorioz. 

Direct download: NFXXVIII-21b.mp3
Category:science -- posted at: 4:10am EST

2+2=4 Hori da matematika. Baina ez hori bakarrik. Matematika askoz kontu zabalagoa da 2+2=4 baino. Espero ez ditugun arlo batzuk ere badaude zientzia horren barruan, grafoen edo jokoen teoriak, adibidez. 

Direct download: NFXXVIII-21a.mp3
Category:science -- posted at: 3:52am EST

XXVIII. denboraldiaren 21. saioa: Annick Laruelle eta jokoen teoria. 

Direct download: NFXXVIII-21.mp3
Category:science -- posted at: 3:41am EST

1969an, DDTaren kontrako aktibismoa puri-purian zegoen Estatu Batuetan. Garai hartatik dator Malvina Reynolds kantariaren kanta hau, DDT in your brain (batzuetan izenburua DDT moduan ematen da). Gaurko Hostoen Arteko Melodietan, Mentxu Aiertzak emandako azalpenak ekarri ditugu, kanta eta kantari hauei buruz.  

Direct download: EKOIV-21m.mp3
Category:science -- posted at: 5:11am EST

Europatik datorren agindua da: 50.000 biztanle baino gehiagoko hirirguneetan emisio murriztuen guneak izango dira. Autoen trafikoa mugatu egingo da lekuen eta auto motaren arabera. Berez, iaz aplikatzen hasi behar zen araudia da, baina gauzak mantso doaz. Don Bosco ikastetxeko Javi Oskoz gure kolaboratzaileak kontatu digu zertan den kontu hau gure hirietan. 

Direct download: EKOIV-21a.mp3
Category:science -- posted at: 5:08am EST

IV. denboraldiaren 21. saioa: emisio murriztuen guneak autoentzat. 

Direct download: EKOIV-21.mp3
Category:science -- posted at: 5:02am EST

Nabigazioko oinarrizko hitzak, ababor eta istribor. Jatorri etimologikoari buruz hitz egin dugu. Hipotesi bat baino gehiago daude jatorriari buruz, eta, hala ere, adostasun handia dago. Dirudienez, iparraldeko herrialdeetatik datoz terminoak, bikingoen hizkuntzetatik bai eta neerlanderatik ere. 

Direct download: NFXXVIII-20c.mp3
Category:science -- posted at: 3:59am EST

Pirinioetan sei hizkuntza hitz egiten dira: euskara, okzitaniera, katalana, aragoiera, gaztelania eta frantsesa. Haien digitalizazioa eta baliabide informatikoak oso egoera ezberdinetan daude, baina Linguatec proiektua haien arteko laguntza teknologikoa sustatzeko. Orain, adimen artifizialaren indarra gehitu diote kolaborazioari Linguatec-AI proiektuaren bitartez. Orai zentroko Josu Aztiria Urtaran izan da gurekin honetaz guztiaz hitz egiteko. 

Direct download: NFXXVIII-20b.mp3
Category:science -- posted at: 3:51am EST

XXVIII. denboraldiaren 20. saioa: muoien azeleragailua, Linguatec-AI eta ababor eta istribor. 

Direct download: NFXXVIII-20.mp3
Category:science -- posted at: 3:26am EST

Hostoen Arteko Melodietan, gaur, euskal musikaren erreferente bat: Izarren hautsa. Xabier Letek egina eta Mikel Laboak zabaldua. Guk Laboaren bertsioa entzun dugu. Bitxia bada ere, kanta honen hitzek astronomiaren oinarri batzuk ditu. 

Direct download: EKOIV-20m.mp3
Category:science -- posted at: 7:08am EST

Ezinbestekoak dira guretzat. Lur arraroak deitzen ditugun metalak ezinbestekoak dira iman eta motore elektriko eraginkorrak egiteko, eta, besteak beste,  energia berriztagarriak ustiatzeko behar ditugu. Baina, batetik, haien mehatzaritza kutsakorra da, eta, bestetik, geopolitikoki mendekotasun handia dugu beste herrialde batzuetatik ekarri behar ditugulako. Galdera da, birzikla daitezke? Tecnaliako Maider Garcia de Cortazar eta CEIT-eko Iñaki Diaz izan dira gurekin honetaz guztiaz hitz egiten. 

Direct download: EKOIV-20a.mp3
Category:science -- posted at: 6:52am EST

IV. denboraldiaren 20. saioa: lura arraroen birziklapena. 

Direct download: EKOIV-20osoa.mp3
Category:science -- posted at: 6:46am EST

Txipiroiaren tintarekin idatz daiteke. Eta marraztu. Melanina pigmentua du kontzentrazio handietan, eta horri esker kolore beltz urdinska dauka, nahiz eta agian ez da existitzen den tintarik onena. Bitxikeria bat: duela 160 milioi urte bizi ziren txipiroien tinta ere, gaurkoen tintaren berdina da.  

Direct download: NFXXVIII-19c.mp3
Category:science -- posted at: 4:19am EST

Glutenak zeliakoetan eragin dezakeen efektu bat hesteen hantura da. Baina EHUko talde batek topatu du efektu horri aurre egin liezaiokeen azido bat. Ikertzaileetako batekin izan gara, Ainara Castellanos Rubio biologoarekin eta kontatu digu nolakoa izaten ari den ikerketa hau. 

Direct download: NFXXVIII-19b.mp3
Category:science -- posted at: 4:16am EST

Egun hauetan asko hitz egiten ari da Portugalen itsasora isuri diren plastiko-aleei buruz. Baina ez dute argitu zer plastiko den, zer polimero, alegia. Horren arabera, eragin dezakeen kaltea modu batekoa edo bestekoa izan daiteke. 

Direct download: NFXXVIII-19a.mp3
Category:science -- posted at: 4:13am EST

XXVIII. denboraldiaren 19. saioa: Glutenak eragindako hanturaren kontrako borroka eta txipiroiaren tinta. 

Direct download: NFXXVIII-19.mp3
Category:science -- posted at: 4:10am EST

1971n, John Prine kantautoreak disko arrakastatsu bat argitaratu zuen, John Prine izenburua zuena, eta guk Hostoen Arteko Melodietara bertako kanta bat ekarri dugu: Paradise. Kantak Kentuckyko mendebaldeko lurralde galdu baten berri ekartzen digu. Ikatzaren industriak txikitutako paradisu bat, hain zuzen. 

Direct download: EKOIV-19m.mp3
Category:science -- posted at: 7:05am EST

AZTI zentroko talde batek atunak ikertzen ditu, bai itsasoan bertan (mundu osoan), bai eta laborategietan ere. Gurekin, gaur, hango bi aditu izan dira Igaratza Fraile eta Maite Erauskin, atun gorriaren gaur egungo ikerketa zertan den azaltzeko. Ez da animalia ezagutzea bakarrik; gainera, haren bilakaera ulertu behar da, klima-aldaketarengatik eta beste faktore askorengatik etengabe aldatzen ari direlako atunak. 

Direct download: EKOIV-19a.mp3
Category:science -- posted at: 7:01am EST

IV. denboraldiaren 19. saioa: AZTI eta atunak. 

Direct download: EKOIV-19.mp3
Category:science -- posted at: 6:58am EST

Inkesta bat egin dut. Robot bat eskuratu edo diseinatuko bazenu zure egunerokoan erabiltzeko, zertarako nahiko zenuke. Eta hainbat lankide eta kolaboratzailek erantzun didate!!!! Interesgarria!!

Direct download: NFXXVIII-18d.mp3
Category:science -- posted at: 5:10am EST

Isaac Asimov idazleak erabili zuen lehen aldiz robotika hitza. Haren liburuetako pertsonai bat Susan Calvin izan zen, roboten psikologo bat. Ideia interesgarria da, Calvinek interpretatu egiten duelako robotek egiten dutena, haien funtzionamenduaren arauen testuinguru horretan. Alegia, androide batek robotikaren legeak hausten dituen ala ez ulertu behar du. Liar ipuina ezin hobea da horern adibide moduan. Gaur egun, ordea, oraindik ez da posible horrelako araurik aplikatzea gure makinetan. 

Direct download: NFXXVIII-18c.mp3
Category:science -- posted at: 4:47am EST

Direct download: June_Madariaga_Navarro_Ekinean.mp3
Category:science -- posted at: 6:29am EST

Xabier Monasteriok TZ argitaletxean egiten du lan. Interes handiko baina arrakasta txikiko testu zaharrak berreskuratzen dituzte eta argitaratu. Aurten Karel Capek idazlearen RUR antzelan ospetsua euskaratu dute. Ospetsua da robot hitzaren lehen aipamena egiten duelako. 

Direct download: NFXXVIII-18b.mp3
Category:science -- posted at: 7:06am EST

Zein da denborarekin eraginkortasuna galtzen duen robota, hondamen fisikorik jaso ez badu ere? Horrelako galderak plazaratzen ditu Lateral podcastak. Erantzunean robotekin izan dezakegun lotura afektiboa sartzen da. 

Direct download: NFXXVIII-18a.mp3
Category:science -- posted at: 7:03am EST

XXVIII. denboraldiaren 18. saioa: robotak eta testu zaharrak. 

Direct download: NFXXVIII-18.mp3
Category:science -- posted at: 7:02am EST

Beethovenen seigarren sinfonia naturari egindako musika da. Musikariak maite zuen hiritik kanpora joatea, eta sinfonia honetan natura deskribatu nahi izan zuen. Tartean, laugarren mugimenduan, ekaitz bat deskribatu zuen musikaren bitartez. Ezin egokiagoa Hostoen Arteko Melodietarako. 

Direct download: EKOIV-18m.mp3
Category:science -- posted at: 6:58am EST

Irati Diez Virtok istorio bitxi bat kontatu digu. Ibis izeneko hegaztia migratzailea da, baina denborarekin galarazi diogu haien migrazioa. Baina biologo batzuek aritu dira ibisei irakasten nola migratu. Nola eta nora. Oso jarduera eta ikerketa berezia da. 

Direct download: EKOIV-18a.mp3
Category:science -- posted at: 6:55am EST

IV. denboraldiaren 18. saioa: Ibis hegaztiei migratzen irakatsi eta Beethoven. 

Direct download: EKOIV-18.mp3
Category:science -- posted at: 6:53am EST

Bost hilabetez izan nintzen fisiskako irakasle bigarren hezkuntzan, eta Newtonen legeak irakatsi behar izan nituen... frustrazioa irakaslearentzat eta frustrazioa ikasleentzat. Hala ere, hezkuntzari buruzko gogoeta bat egin daiteke kasu honetan. 

Direct download: NFXXVIII-17c.mp3
Category:science -- posted at: 6:50am EST

Irakasgai gogorra da. Ikastea ere zaila da. Gaur, Txoni Matxin kimikari eta irakaslearekin izan gara galdera horri erantzuteko. Nola demontre ikasten da kuantika? Zer zailtasun daude bidean? 

Direct download: NFXXVIII-17b.mp3
Category:science -- posted at: 6:49am EST

Kuantika ikasten hasi nintzenean, dibulgazioko liburu baten bila ibili nintzen liburudendaz liburudenda. Ideia orokorra ulertu nahi nuen sakon ikasten hasi baino lehen. Eta anekdota bat izan nuen horrekin. 

Direct download: NFXXVIII-17a.mp3
Category:science -- posted at: 6:47am EST

XXVIII. denboraldiaren 17. saioa: hezkuntza eta kuantika. 

Direct download: NFXXVIII-17.mp3
Category:science -- posted at: 6:45am EST

1986ra goaz. Kantautore baten abesti bat entzun dugu gaur, kitarra akustikoarentzat egindako kanta batekin. Kantautoreaz gain aktorea ere bada, Loudon Wainwright IIIa. Haren Hard day for the planet kanta ezagutu dugu.  

Direct download: EKOIV-17m.mp3
Category:science -- posted at: 6:41am EST

Egun hauetan, animaliak dituzten azoka asko izaten dira. Garai batean abeltzainen topagunea izan ziren, salerosketarako gune aproposak. Gaur egun, ordea, tradizioak aginduta, gehienbat abereen erakusleku bilakatu dira. Bain abeltzainentzat eta albaitarientzat lan gehigarri bat da. Asier Albite abeltzain eta albaitariak kontatu digu nola bizi dituen azoka hauek. 

Direct download: EKOIV-17a.mp3
Category:science -- posted at: 6:35am EST

IV. denboraldiaren 17. saioa: Abeltzaintza eta gabonetako azokak. 

Direct download: EKOIV-17.mp3
Category:science -- posted at: 6:32am EST

Elhuyar aldizkariaren abenduko zenbakia aurkeztu digu Ana Galarraga kozuzendariak. Planetaren mugak gai nagusitik abiatuta, gainbegirada egingo diogu gai interesgarriz betetako zenbaki honi. 

Direct download: NFXXVIII-16c.mp3
Category:science -- posted at: 6:30am EST

Juan Ignacio Cirac fisikaria katalana da, Manresan jaioa, Madrilgo Complutensean ikasitakoa, eta Max Plank institutuan egiten du lan, Optika kuantikoko zentroan, Garching hirian, Alemanian. Irailean izan zen hemen, Donostian, DIPC zentroak antolatzen duen Passion for Knowledge zentroan, eta aukera izan genuen hura elkarrizketatzeko. Oso komunikatzaile ona, oso gertukoa, eta maila altuko zientzialaria. 

Direct download: NFXXVIII-16b.mp3
Category:science -- posted at: 6:28am EST

Bulkanologia modu okerrenean ari gara ikasten. Sumendi motak, agertu ahala aipatzen ditugu komunikabideetan. Oraingoan, Grindavik-eko erupzioa dugu, Islandian, eta duela gutxi, beste erupzio bat izan zen inguru berean, Reykjanes penintsulan. Fagradalsfjall sumendia zen. Erupzio-mota ezberdinak dira, baina inguru berean. Bulkanologia modu okerrenean ari gara ikasten.

Direct download: NFXXVIII-16a.mp3
Category:science -- posted at: 6:23am EST

XXVIII. denboraldiaren 16. saioa: Juan Ignacio Cirac eta Elhuyar aldizkaria. 

Direct download: NFXXVIII-16.mp3
Category:science -- posted at: 6:03am EST

Gaurkoan, Louis Armstrongek abesten zuen abesti ezagun bat, What a Wonderful World. Grabaketak berak eta ondorengo promozioak historia bitxia dute. Nolanahi ere, ospetsua egin zen, Hostoen Arteko Melodietarako ezin aproposagoa den kanta hau. Naturaren edertasunak guregan duen eragina deskribatzen du. 

Direct download: EKOIV-16m.mp3
Category:science -- posted at: 5:09am EST

Ur-botilen gorputza PET plastikoz eginda daude, polietilen terftalatoz. Material hori birzikla daiteke eta produktu berriak sortu. Horretan hasi zen Ekomodo enpresa pandemia baino lehen, eta orain arte iraun du ordenagailu portatilen fundak eta bestelako produktuak egiten. Gaur, Aritz Gartzia zuzendariarekin izan gara eta lan horren zailtasunak eta arrakastak ezagutu ditugu. 

Direct download: EKOIV-16a.mp3
Category:science -- posted at: 5:05am EST

IV. denboraldiaren 16. saioa: Ekomodo eta PETaren birziklapena, eta "Hau mundu zoragarria". 

Direct download: EKOIV-16.mp3
Category:science -- posted at: 5:03am EST

Betelgeuse, Orion konstelazioko izar nagusia, eta gure planetatik ikusita oso distiratsua, 7 segundoz desagertu zen zerutik, zenbait tokitatik ikusita. 

Direct download: NFXXVIII-15a.mp3
Category:science -- posted at: 6:12am EST

XXVIII. denborldiaren 15. saioa: Betelgeuse eta Idoia Mujika. 

Direct download: NFXXVIII-15.mp3
Category:science -- posted at: 6:11am EST

1988an, Talking Heads taldeak (Nothing but) flowers kanta argitaratu zuen. Erabat berdea bihurtu den etorkizun mundu batean dago abestiaren protagonista, oso egoera bitxian. Hostoen Arteko Melodia interesgarri bat. 

Direct download: EKOIV-15m.mp3
Category:science -- posted at: 4:50am EST

Kardala institutuko Mikel Mendizabal, Jon Loidi eta Jon Erkizia izan dira gurean, akuakultura kontserbaziorako nola erabil daitekeen kontatzeko. Ez dakigu asko itsas espezieen egoerari buruz; ur gezako espezieen arloan ezagunagoa da egoera. Nolanahi ere, aditu hauek hitz egin digute zer ikertzen den akuakulturaren bidez, eta nola erabil liteke, adibidez, espezieekin gure ekosistemak berpopulatzeko, behar den kasuetan. 

Direct download: EKOIV-15a.mp3
Category:science -- posted at: 4:40am EST

IV. denboraldiaren 15. saioa: Akuakultura eta kontserbazioa. 

Direct download: EKOIV-15.mp3
Category:science -- posted at: 4:37am EST

Direct download: JLLEkinean.mp3
Category:science -- posted at: 5:50am EST

Agatha Christie bueltan da gure saioan, pozoi-mota batekin. Eta harekin batera Mentxu Aiertza, noski. Gaurkoan, lasaigarrien munduan sartuko gaituzte. Lord Edgware dies eleberrian topatu du Mentxuk inspirazioa, eta pozoia berez beronal izenekoa da… barbituriko bat. 

Direct download: NFXXVIII-14a.mp3
Category:science -- posted at: 5:09am EST

Durangoko Azokan aldizkari espezializatu berri bat aurkeztu dute, InpAkta. Journal bat da, ikerketa zientifikoen emaitzak argitaratzeko aldizkari bat, eta lanak jasotzeko irizpidea da Euskal Herrian inpaktu soziala duten ikerketak argitaratuko direla. Ugo Mayor biokimikaria da erredakzio-buruen taldekoa, eta gurekin izan da irratian ere aldizkaria aurkezteko. 

Direct download: NFXXVIII-14b.mp3
Category:science -- posted at: 4:55am EST

XXVIII. denboraldiaren 14. saioa: Agatha Christie eta beronala eta Inpakta aldizkariaren aurkezpena. 

Direct download: NFXXVIII-14.mp3
Category:science -- posted at: 4:42am EST

Vivaldiren Lau urtaroak bibolin kontzertu deskriptiboak dira. Natura islatzen du musikaren bitartez, artelan ezin aproposagoak Hostoen Arteko Melodietara ekartzeko. Gaur "Uda" deitzen diugun kontzertua ekarri dugu, batez ere hirugarren mugimendua. Ekaitza baten deskribapen musikala da. 

Direct download: EKOIV-14m.mp3
Category:science -- posted at: 6:06am EST

EHUko Asier Herrero biologoa zuhaitzen eta klima-aldaketa ikertzen ditu. Pasio handiz hitz egin digu zuhaitzei buruz. Orain, Alcalako unibertsitatearekin eta Madrilgo unibertsitate konplutentsearekin ari da zuhaitzen zaurgarritasuna ikertzen lehorteak daudenean. Nola hiltzen diren zuhaitzak ur eskasia dutenean, eta batez ere, ba ote dagoen modurik arazoari antzemateko, egoera larrira iritsi baino lehen. 

Direct download: EKOIV-14a.mp3
Category:science -- posted at: 5:53am EST

IV. denboraldiaren 14. saioa: zuhaitzen zaurgarritasuna lehorteetan eta Vivaldiren uda. 

Direct download: EKOIV-14.mp3
Category:science -- posted at: 5:50am EST

Ume baten galderatik tiraka, kontu honetara iritsi gara: espazioan bidaiatzen duen espazio-ontzi batek nahitaez biraka joan behar du, errotatzen. Gaur kontatu dugu zergatik den hori, oilasko errearen adibide baten bitartez. 

Direct download: NFXXVIII-13c.mp3
Category:science -- posted at: 4:10am EST

ORAI teknologia-zentroko Muitze Zulaika ikertzaileak lan egin du euskarazko zuzentzaile gramatikal bat trebatzen adimen artifizialaren bitartez. Lan horren zailatasuna da datu asko behar direla sistemak ondo ikas dezan, eta euskararen kasuan ez dago hainbeste datu lan egiteko. Zulaikak kontatu digu nolako trikimailuak erabiltzen ari diren zailtasun horiek gainditzeko. 

Direct download: NFXXVIII-13b.mp3
Category:science -- posted at: 4:06am EST

Astronomoek eguzki-sistema "perfektua" topatu dute, ustez, sorrera lasai bat izan zuena, eta planeten orbitak sonkronizatuak dituenak. 

Direct download: NFXXVIII-13a.mp3
Category:science -- posted at: 4:04am EST

XXVIII. denboraldiaren 13. saioa: eguzki-sistema perfektua, zuzentzaile gramatikala eta espazio-ontziak eta oilasko errea. 

Direct download: NFXXVIII-13.mp3
Category:science -- posted at: 3:50am EST

Pablo Tejero eta Anaïs Mitxelena Aranzadiko botanikariak izan dira gurekin. Hastear daude Phylopir proiektuan lan egiten, Piriniotako landare loredun guztien azterketa genetikoa egiteko proiektu handia. Haiek kontatuko digute nolako proiektua den, eta nolako aberastasun botanikoa dagoen Pirinioetan. 

Direct download: EKOIV-13a.mp3
Category:science -- posted at: 5:54am EST

John Denverren kanta bat oraingoan Hostoen Arteko Melodietan. Hark esaten du egunero ospatu behar dela Lurrren eguna. Eta hala kantatzen zuen Earth Day Every Day kantan, gure gaurko melodia. 

Direct download: EKOIV-13m.mp3
Category:science -- posted at: 5:49am EST

IV. denboraldiaren 13. saioa: Phylopir, Piriniotako loredun landareak. 

Direct download: EKOIV-13.mp3
Category:science -- posted at: 5:44am EST

René Descartes filosofo eta matematikaria garuna nola funtzionatzen duen azaltzen saiatu zen. Humoreen teoria eguneratu zuen horretarako, alegia, garuna gorputzeko likido jakin batzuen bitartez funtzionatzen duela. Descartesek azaldu zuen funtzionamendua garaiko teknologoa aurreratuenarekin, sistema hidrulikoekin. Eta gu, azken batean, garuna konparatzen dugu gure teknologia aurreratuenarekin, ordenagailuekin alegia. 

Direct download: NFXXVIII-12c.mp3
Category:science -- posted at: 9:09am EST

Gorka Azkune EHUko informatikariak kontatu digu saioak egiten ari direla makinek modu berri batean ikasten hasteko. Alegia, ideia ezberdinak elkarren artean erlazionatzeko ahalmena sorraraztea eta horretatik jakintza orokortzeko bideak ikas ditzaten. Guk horrela ikasten dugu, baina ez da ikasteko modu sinple bat. Pompeu Fabran eta New York Unibertsitatean lehen urratsak eman dituzte ikasketa mota hori sustatzeko. 

Direct download: NFXXVIII-12b.mp3
Category:science -- posted at: 8:53am EST

Itsas hondotik metalak erauz daitezke. Baina jarduera horrek inpaktua du hainbat bizidunengan. Adibidez, hautsak harrotuta marmoka batzuek arazo larriak izan ditzateke. 

Direct download: NFXXVIII-12a.mp3
Category:science -- posted at: 8:51am EST

XXVIII. denboraldiaren 12. saioa: Itsas hondoko meatzaritzaren inpaktuaz, makinek ikasteko modu berri bat eta Descartes eta garuna. 

Direct download: NFXXVIII-12.mp3
Category:science -- posted at: 8:37am EST

Hostoen arteko melodietan klasiko bat, Joan Baez. 1971n bi abesti grabatu zituen Silent Running filmaren soinu bandarako. Hau da horietako bat: Rejoice in the Sun, biziaren boterea gorainpatzen duen kanta. 

Direct download: EKOIV-12m.mp3
Category:science -- posted at: 5:30am EST

Irati Diez Virto naturarekin dugun deskonexioari buruz hitz egin digu. Gure bizitza urrundu da naturatik, eta hori islatu egiten da bizimoduan. Gogoeta bat egin dugu gai garrantzitsu horri buruz. Sortzen dugun fikzioan ere islatzen da kontu hau. 

Direct download: EKOIV-12aa.mp3
Category:science -- posted at: 5:26am EST

IV. denboraldiaren 12. saioa: naturarekin deskonexioa eta hartz polarraren egoera. 

Direct download: EKOIV-12.mp3
Category:science -- posted at: 5:20am EST